Bất động sản

Tấm áo mới của kiến trúc đô thị

Bây giờ với mọi người, hình ảnh những KĐTM với các tòa nhà chung cư cao tầng kiến trúc bề thế, hiện đại loang loáng tường gương dưới nắng mặt trời đã trở nên quen thuộc. Công cuộc đổi mới và nền kinh tế thị trường đã đem lại cho bộ mặt đô thị một diện mạo mới. TP như bừng tỉnh sau những năm dài ảm đạm với những dãy phố cũ kỹ xám xịt màu đá rửa, những khu nhà ở tập thể 5 - 6 tầng xây dựng bằng bê tông lắp ghép tấm nhỏ, tấm lớn vào những năm 70 - 80 của thế kỷ XX đang nghiêng lún, xuống cấp. Các KĐTM mọc lên ở ven đô mà khởi đầu là dự án KĐTM Bắc Linh Đàm do TCty Đầu tư phát triển Nhà và Đô thị (HUD) khởi công xây dựng mùa hè năm 1997 với quy mô lên tới 200ha, đã đem đến một diện mạo mới cho kiến trúc đô thị Hà Nội. Có thể nói, sự ra đời KĐTM Bắc Linh Đàm, dưới sự chỉ đạo của Bộ Xây dựng, đã đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong lịch sử phát triển nhà ở của nước ta thời hiện đại.

Với kiến trúc mang phong cách mới, sử dụng vật liệu cao cấp, công nghệ xây dựng tiên tiến, được quy hoạch đồng bộ từ công trình đến hạ tầng kỹ thuật… lại nằm trên những vị trí có cảnh quan đẹp, thuận tiện về giao thông và gần trung tâm TP, chung cư cao tầng đã nhanh chóng tạo nên một hình ảnh lãng mạn, đầy ấn tượng của kiến trúc Việt Nam thời mở cửa. Sức hấp dẫn của các KĐTM đã làm thay đổi tư duy “ở” của người hàng phố. Rất nhiều gia đình đã bán những căn nhà ống chật chội, thiếu tiện nghi trong các con phố, con ngõ nhỏ suốt ngày đêm ầm ào tiếng còi xe và chật ních người đi lại, để đến ở trong các chung cư mới khang trang, hiện đại. Còn với lớp người trẻ tuổi thành đạt, thì việc sở hữu một căn hộ sang trọng đầy đủ tiện nghi trong KĐTM kiểu như Trung Hòa - Nhân Chính hay Ciputra sẽ làm cho họ thêm được vì nể trước mắt đồng nghiệp, bạn bè. Người tỉnh khác về Thủ đô làm ăn thì đích ngắm đầu tiên là đến KĐTM để tìm mua một căn hộ chung cư. Sự bùng nổ các KĐTM trong những năm 2000 cùng với nhu cầu cấp thiết về nhà ở đã làm cho thị trường nhà đất trở nên cực kỳ sôi động. Hàng vạn hecta đất trồng lúa được đền bù, chuyển đổi mục đích sử dụng để xây KĐTM. Các tuyến giao thông vành đai 2, vành đai 3, rồi 3,5 được xây dựng nhằm kết nối các KĐTM với trung tâm TP. Tấm bản đồ quy hoạch treo trên tường các nhà quản lý đô thị luôn được tô màu mới thay thế cái màu xanh của ruộng đồng, mặt nước… Trong TP, đâu đâu cũng thấy người ta xì xào, bàn tán về mua bán căn hộ chung cư. Người mua được nhà thì hể hả, kẻ bán cũng cười hết cỡ vì trúng mánh. Giá nhà chung cư tăng vô tội vạ. Từ cái giá gốc khoảng 4 - 5 triệu đồng/m2, qua mua bán lòng vòng đã được giới đầu cơ thổi lên gấp 5 - 6 lần. Vậy mà vẫn không có mà mua. Khi ấy, BQLDA có quyền lực ghê gớm. Cho ai mua, là người ấy được đổi đời. Chỉ cần nhượng cái suất mua căn hộ chung cư là đã có ngay trăm triệu. Có nằm mơ cũng không dám nghĩ tới. Còn với giới đầu cơ thì khỏi phải nói, buôn bán nhà chung cư đem đến cho họ một thứ siêu lợi nhuận, lại chả mất một cắc tiền thuế nào.

Từ văn hóa làng đến văn hóa chung cư

Trong lịch sử phát triển nhà ở của người Việt chúng ta, thì từ “chung cư” mới xuất hiện sau khi giải phóng miền Nam, nước nhà thống nhất. Còn trước đó, ở miền Bắc, người ta chỉ biết đến khái niệm “nhà ở tập thể”, loại nhà do Nhà nước xây dựng hàng loạt từ 1 tầng đến 5 - 6 tầng để phân phối cho gia đình CBCNVC trong biên chế. Căn hộ rộng hay hẹp, khép kín hay không khép kín, ở tầng trên hay tầng dưới và phân phối cho ai, là phụ thuộc vào Hội đồng phân phối nhà ở được lập ra từ đơn vị cơ sở đến trung ương, với một chuỗi tiêu chuẩn dài dằng dặc và với những chữ ký xét duyệt cũng dài không kém. Nhà ở tập thể thời ấy còn đơn sơ lắm. Đơn sơ từ VLXD, kiểu cách kiến trúc đến tiện nghi sử dụng. Nhiều nhà tập thể phải dùng chung khu vệ sinh và bếp như khu tập thể Nguyễn Công Trứ, Kim Liên. Nhưng được cái, các khu nhà tập thể thời đó quy hoạch khá bài bản, kiểu như, nhà nọ phải cách nhà kia 2H (tức là cách hai lần chiều cao của ngôi nhà). Khu tập thể nào cũng có nhà trẻ, trường học. Đấy là chưa kể đất trồng cây xanh, vườn hoa, sân chơi. Đặc biệt, do nằm ở trong các quận nội thành như Hai Bà Trưng, Đống Đa, Hoàn Kiếm, Ba Đình, nên các khu nhà tập thể rất gần với cơ sở y tế, bệnh viện. Sau này, do chính quyền đô thị buông lỏng quản lý, hạ tầng kỹ thuật bị hư hỏng không cơ quan nào bảo trì, mà nếu có thì cũng không đến nơi đến chốn vì thiếu kinh phí! Đất công cộng bị lấn chiếm làm nhà, làm chợ. Thế là các khu nhà ở tập thể bị xuống cấp và biến dạng, thành những khu ổ chuột mới!

Người Việt mình hầu hết xuất thân từ nông thôn. Quen với cách sống khoáng đạt, tự do, và nặng tính tư hữu. Nên ra TP, sống trong đô thị vẫn luôn đau đáu nhớ về quê hương, nhớ về lối sống ở làng. Thế nên, thời bao cấp, dù ở tít tầng 4, tầng 5 nhà tập thể nhưng vẫn thích trồng rau, nuôi gà, nuôi lợn. Bước vào thời đổi mới, kinh tế phát triển. Đô thị hóa đã làm thay đổi nhiều làng xã và làm cho nhiều người giầu lên. Hôm qua còn là làng quê, sáng mai ngủ dậy đã là phường, là tổ dân phố. Cánh đồng làng trở thành KĐTM. Dân nhà quê thoắt trở thành cư dân đô thị. Phấn son lòe loẹt không dấu nổi làn da ngăm đen “tươi màu suy nghĩ” bởi suốt ngày bán mặt cho đất, bán lưng cho giời. Sống trong các chung cư thời hiện đại mà cứ như sống ở làng. Coi cái thang máy như của riêng mình. Hành lang chung thì đặt bếp than tổ ong hun khói mù mịt. Ở chung cư, quanh quẩn chỉ có mấy chục mét vuông, nên thấy bí bách, thế là đua nhau mở quán ngay trên căn hộ của mình. Hộ này bán cháo lòng, tiết canh. Hộ kia thì cắt tóc, gội đầu thư giãn. Sáng ăn phở ở tầng 10, trưa ăn cơm ở tầng 14. Thậm chí muốn mua hộp thuốc đánh răng, chai nước lavie… đã có siêu thị mini ở tầng 8 do một hộ nào đấy mở. Giao thông chiều thẳng đứng với cái thang máy thật là thuận tiện. Bấm nút một cái là ào ào lên, rồi ào ào xuống!

Khi duyệt quy hoạch, các KĐTM đều có công trình phù trợ như nhà văn hóa, nhà trẻ trường học, sân chơi, đường đi dạo, nơi đỗ ôtô, xe máy, rồi vườn hoa… đủ cả. Thế nhưng khi xây dựng, vì lợi nhuận các chủ đầu tư chỉ nhăm nhăm xây chung cư để bán thu tiền. Thời buổi tấc đất tấc vàng, thế là trường học, nhà trẻ, vườn hoa… được vẽ rất đẹp trên giấy kia lặng lẽ biến mất. Tất cả chỉ có nhà và nhà. Nhà gần nhau đến nỗi, từ căn hộ nhà này có thể nhìn rõ sang căn hộ nhà bên kia. Người đến ở không biết cho con cái học ở đâu, thế là lại rồng rắn mẹ con, ông cháu sáng sáng chiều chiều đưa đón nhau vào nội đô để đi học. Chỉ thương con trẻ ngày hai buổi đi về chịu nắng mưa và hít khói bụi trên con đường chẳng lúc nào là không tắc, kẹt xe. Cái sự xuống cấp của các KĐTM đã thấy rõ. Chỉ còn chờ thời gian thôi. Thế mới biết, có tiền có thể mua được rất nhiều thứ, kể cả căn hộ chung cư cao cấp. Nhưng để có văn hóa sống trong chung cư thì không phải cứ có tiền là có được.

Thay lời kết

Những ngày cuối năm, Hà Nội xôn xao bởi các vụ cháy nổ do khí gas hay chập điện, mà điển hình là vụ hỏa hoạn tòa tháp đôi của Tập đoàn Điện lực Việt Nam EVN trên phố Cửa Bắc. Cái chuyện cháy, nổ xảy ra trong các chung cư không phải là hy hữu, mà đã trở nên khá thường xuyên, mà lỗi phần lớn là do người sử dụng và cả người quản lý. Đấy là điều đáng lo ngại.

Thị trường BĐS đang trầm lắng. Đi một vòng quanh vành đai 2, vành đai 3 của TP nhìn các tòa nhà chung cư đang xây dựng dở dang một cách uể oải vì không còn vốn, bán không ai mua, hay các khu đất dự án chung cư rộng mênh mông với từng đàn bò thong dong gậm cỏ mà không khỏi chạnh lòng. Chúng ta đang sống trong thế kỷ XXI. Tương lai của chúng ta là đô thị, là chung cư cao tầng, là công nghệ thông tin… Các KĐTM phải là nơi có môi trường sống tốt, để con người ở đó an tâm sống, làm việc, học tập và nghỉ dưỡng, chứ không phải là các đô thị để ngủ, như một KTS nổi tiếng người Tây Ban Nha đến Việt Nam đã từng nhận xét. Việc người dân có thể sở hữu một căn hộ chung cư giá rẻ, nhưng không kém chất lượng và tiện nghi sẽ là hiện thực chứ không phải mơ ước viển vông. Thế nhưng, để cuộc sống trong những chung cư cao tầng kia luôn được bình yên, thì có lẽ còn nhiều gian nan lắm.

Những ngày cuối năm, dòng người từ các KĐTM cần mẫn và hối hả đổ về trung tâm TP sắm Tết. Đã thấy những chiếc xe đạp chở cành đào nở sớm tỏa đi bán trên nhiều con phố.

Hà Nội đang vào Xuân!

Phố Kim Ngưu, đầu năm Nhâm Thìn