09:45 | 25/08/2012

Thiết bị quan trắc công trình thủy công: Đủ nhưng hoạt động chưa hiệu quả

Trong những năm gần đây các công trình thủy điện và đập hồ chứa được xây dựng nhiều, khiến các thiết bị quan trắc cũng được đưa vào trong công trình với khối lượng lớn. Tuy nhiên, theo nhận định của nhiều chuyên gia quan trắc thì hiệu quả của công tác quan trắc tại các công trình đập còn có nhưng hạn chế, ảnh hưởng đến kết quả theo dõi sự làm việc của công trình.

Hệ thống “khám bệnh cho công trình”

Công nghệ quan trắc được áp dụng cho công trình để kiểm soát sự cố có thể xảy ra trong quá trình thi công, điều chỉnh thiết kế trong quá trình thi công, cung cấp số liệu về đối xử của công trình trong quá trình sử dụng và cung cấp số liệu cho mục đích nghiên cứu. Nói như một chuyên gia quan trắc, thì công trình giống như cơ thể của một con người. Trong quá trình xây dựng hay lúc vận hành sẽ xuất hiện những “căn bệnh” làm ảnh hưởng đến chất lượng công trình, gây ra sự cố, phá hủy môi trường. Việc quan trắc giống như việc khám bệnh để giúp phát hiện độ ổn định hay mối nguy để cảnh báo cho nhà thầu và chủ đầu tư xem xét.


Việc quan trắc giống như việc khám bệnh cho công trình

Điều này cho thấy, việc lắp đặt hệ thống quan trắc rất quan trọng đối với những công trình, đặc biệt là công trình cầu đường, thủy điện, thủy lợi. Thông tin từ BộTN&MT, trong tháng 5 vừa qua, Bộ này đã hoàn thành việc thanh tra 42 dự án thủy điện ở miền núi phía bắc. Và kết quả là nhiều hồ thủy điện không thực hiện quan trắc khí tượng thủy văn, dự báo lưu lượng nước về hồ chứa để phục vụ công tác phòng chống lụt bão, bảo vệ an toàn đập và công tác vận hành… Hay mới đây, sau hiện tượng thấm nước tại thủy điện Sông Tranh 2, theo kiến nghị của địa phương, Viện Vật lý Địa cầu đang lập dự án và trước mắt sẽ xây dựng 5 điểm quan trắc động đất kích thích xung quanh thuỷ điện này trong vòng bán kính từ 10 - 40km tại các huyện Nam Trà My, Bắc Trà My và Tiên Phước (Quảng Nam). Sau khi xây dựng các điểm quan trắc, Viện sẽ đưa ra giải pháp tối ưu cho quá trình khai thác vận hành đập thủy điện.

Tại các công trình thủy công hiện nay, tùy thuộc vào kết cấu công trình mà tư vấn thiết kế (TVTK) sẽ chỉ định sử dụng thiết bị quan trắc cho vị trí nào. Những chủng loại thiết bị quan trắc đang được sử dụng như đo biến dạng, đo khe, đo áp lực nước, đo nhiệt độ, đo áp lực đáy đập, đo ứng suất, đo lún theo độ sâu… Các thiết bị này chủ yếu được nhập khẩu từ Mỹ, Canada, Anh… Đặc điểm chung của việc bố trí thiết bị quan trắclà công tác quan trắc lún được thực hiện bằng phương pháp trắc đạc, còn phần lớn các quan trắc khác đều sử dụng các thiết bị đo bằng điện được chỉ định kết nối để tự động quan trắc lâu dài (trừ các loại đầu do được chỉ định là tạm thời). Thiết bị quan trắc thường được bố trí trong một số mặt cắt vuông góc với trục đập. Vị trí, số lượng thiết bị là cố định cho đến khi kết thúc công trình. Ngoài phần kết cấu đập ra, thiết bị quan trắc không được yêu cầu lắp đặt ở các vị trí khác.


Chủng loại, thiết bị đo quan trắc

Còn những bất cập

Tuy nhiên, có một thực tế là việc lắp đặt hệ thống quan trắc cũng được giám sát đầy đủ, nhưng người giám sát chỉ dựa vào quy trình do nhà thầu quan trắc cung cấp và do không có kiến thức về vấn đề này, nên việc giám sát còn có những hạn chế. Việc này thể hiện rõ nhất ở phần lớn số liệu ghi chép để ở dạng thô. Về chu kỳ đo thường cũng thực hiện theo kiến nghị của nhà thầu quan trắc, có ít hoặc có không nhiều kiến thức về nguyên lý làm việc của thiết bị quan trắc. Số liệu quan trắc không liên hệ đến các điều kiện biên của công trình. “Bất cập nhất hiện nay là thiếu giá trị cho phép chỉ tiêu quan trắc. Hơn nữa, kiến thức về thiết bị quan trắc của những người thi công tại công trình còn rất hạn chế.”- một chuyên gia nhận định.

Nhiều chuyên gia nhận định, ở các công trình thủy công hiện nay, việc lắp đặt các thiết bị quan trắc rất đầy đủ về số lượng, đúng vị trí, có hồ sơ quản lý chất lượng. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc lắp đặt lại vẫn chậm so với tiến độ, TVTK chỉ biết liệt kê chứ chưa chỉ dẫn rõ lắp đặt có độ chính xác như thế nào, điều này cũng làm thiết bị không sử dụng được trong quá trình thi công. Hay một số công trình chưa làm tốt công tác bảo quản thiết bị sau khi lắp đặt, khiến thiết bị hư hỏng nhiều từ 10- 20%. Khi xảy ra sự cố, thì thường xảy ra ở các hạng mục phụ trợ hay các kết cấu tạm cho quá trình thi công đào đất, bạt ta luy. Có thể kể đến như thấm tại đập Ba Hạ, trượt mái dốc Khe Bố, trượt mái dốc tại đập Tả Trạch...

Trước những hiện tượng này, nên chăng cần phải có quy định về việc áp dụng thiết bị quan trắc, trong đó việc thẩm định việc sử dụng thiết bị được thông qua việc xem xét đề cương quan trắc, giải trình được mục đích sử dụng cho từng thiết bị, quy trình quan trắc tại công trường, cách thể hiện số liệu quan trắc. Đối với mục đích cảnh báo sự cố thiết kế phải chỉ ra những giới hạn cảnh báo, như số liệu đo lớn hơn một giá trị nào đáy thi cần dừng quá trình thi công để xem xét. Cần mở rộng việc sử dụng thiết bị quan trắc cho các hạng mục khác, những nơi dễ dàng có thể xảy ra sự cố. Vấn đề này cần được các cơ quan chức năng xem xét cho phép đây là một chi phí cần thiết. Và để vận hành các thiết bị được tốt thì các đơn vị thi công, tư vấn giám sát cần phải được đào tạo để hiểu được những nguyên tắc cơ bản về thiết bị quan trắc. Có như vậy, các số liệu quan trắc mới phản ánh đúng thực trạng thực tế của công trình.


Gia Bảo (baoxaydung.com.vn)

Tags: ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  ,  

Các bài đã đăng: