15:50 | 28/08/2017

“Cấm cửa” amiăng trắng: Phải có lộ trình rõ ràng

(Xây dựng) - Trong lúc các Bộ, ngành còn đang xem xét, đưa ra quan điểm cuối cùng trên cơ sở các luận cứ khoa học để Chính phủ ra quyết sách cuối cùng thì các doanh nghiệp ngành công nghiệp tấm lợp fibro xi măng đang khốn đốn vì mất phương hướng, ngay cả khi quy định “Sử dụng amiang trắng trong sản xuất an toàn và có kiểm soát” vẫn đang còn hiệu lực.

Mọi thứ phải rõ ràng…

Thông tin từ Bộ Xây dựng, tấm lợp amiăng được sản xuất và sử dụng tại Việt Nam từ năm 1963, đã phát triển thành một ngành công nghiệp gồm 39 cơ sở sản xuất với công suất thiết kế hơn 106 triệu m²/năm, sử dụng hơn 5000 lao động, mỗi năm tiêu thụ khoảng 80 – 90 triệu m²/năm.


Hệ thống camera tự động kiểm soát tất cả các khâu quan trọng trong quy trình sản xuất tại Cty CP Tấm lợp Bạch Đằng

Ông Tống Văn Nga - nguyên Thứ trưởng Bộ Xây dựng, Chủ tịch Hội Vật liệu Xây dựng Việt Nam cho biết: Đi vào thực tế, 39 cơ sở sản xuất tấm lợp fibro xi măng tồn tại từ năm 1963 đến nay, môi trường tại các cơ sở này hiện đã được cải thiện rất nhiều so với nhiều năm trước. Chắc chắn môi trường xung quanh các nhà máy sản xuất tấm lợp còn sạch sẽ và yên tâm hơn nhiều so với các nhà máy sản xuất hoặc có sử dụng các loại hóa chất công nghiệp. Nếu kiểm tra kỹ dân cư quanh vùng, người dân quanh nhà máy hóa chất chắc chắn còn bị ảnh hưởng nặng hơn nhiều so với các nhà máy sản xuất tấm lợp fibro xi măng.

Theo ông Bùi Văn Ninh - Giám đốc Cty CP Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh cho biết: Đã có đoàn của Bộ Y tế và báo chí về đây quay phim chụp ảnh rồi phỏng vấn người dân sinh sống xung quanh. Tuy nhiên, người dân đều có phản hồi rất tốt về Cty chúng tôi vì họ biết chúng tôi đã đầu tư công nghệ, cải tạo môi trường làm việc, khép kín tái sử dụng các nguồn chất thải và nước thải.

Tại Nhà máy sản xuất tấm lợp fibro xi măng Đông Anh – đơn vị lâu đời và có quy mô lớn nhất miền Bắc, thực hiện Nghị định 24a của Thủ tướng Chính phủ năm 2016, Cty đã đầu tư hiện đại trang thiết bị, dây chuyền công nghệ đều tự động hóa với số tiền đầu tư trên 20 tỷ đồng.


Khâu phối trộn nguyên liệu Amiang được định lượng tự động nghiền trong phòng kín và tự động bơm sang bộ phận trộn xi măng.

Đại diện BGĐ nhà máy cho rằng, những năm 1980, công nghệ sản xuất của nhà máy còn lạc hậu, công nhân của chúng tôi phải tiếp xúc trực tiếp với sợi amiăng trắng hàng ngày, và nếubị mắc ung thư thì chúng tôi sẽ là người bị đầu tiên chứ không phải những người sống dưới mái nhà lợp bằng tấm lợp amiăng trắng. Chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ các Bộ ngành tìm lại những công nhân làm việc lâu năm đã nghỉ hưu để tham gia vào các nghiên cứu. Nếu chúng ta muốn, chúng ta sẽ tìm ra giải pháp, còn nếu không muốn làm, chúng ta sẽ tìm ra lý do.

Việc tranh cãi có nên tiếp tục sử dụng có kiểm soát hay dừng sản xuất tấm lợp amiăng xi măng đã kéo dài nhiều năm qua và vẫn chưa có hồi kết. Nhưng trong khi đợi các Bộ ngành xem xét, các đơn vị sản xuất tấm lợp này đều tuân thủ nghiêm túc các quy chuẩn, tiêu chuẩn của nhà nước. Trong đó, có những Cty như: Cty CP Bạch Đằng (Nam Định), Cty CP Tấm lợp Vật liệu Xây dựng Đồng Nai…

Cty CP Tấm lợp Bạch Đằng (Nam Định) là một trong số những đơn vị đi đầu trong việc thực hiện đầu tư đổi mới công nghệ tại các dây chuyền sản xuất tấm lợp fibro ximăng. Hơn mười tỷ đồng là số tiền mà Cty đã thực hiện đầu tư trong những năm qua cho việc đổi mới công nghệ. Đến nay dây chuyền sản xuất tấm lợp amiăng xi măng tại Cty đã được trang bị hệ thống tự động hoá cao bằng các thiết bị tương đối tiên tiến hiện đại được nhập từ Nga, Đức, Bỉ và một số nước Tây Âu khác.

Đặc biệt khâu quan trọng là phối trộn amiăng trắng được định lượng tự động hoàn toàn và nghiền trong phòng kín, rồi được bơm tự động sang bộ phận trộn xi măng. Dây chuyền hiện đại cho phép giảm sự tiếp xúc trực tiếp của người lao động… Các cơ quan chức năng như cảnh sát môi trường, môi trường sức khỏe, thanh tra môi trường, quan trắc môi trường, y tế… hàng năm định kỳ và đột xuất thường xuyên kiểm tra môi trường, y tế và sức khỏe của người lao động tại đơn vị. Kết quả, các thông số đều đảm bảo tốt, đáp ứng các quy định cho phép.


Hệ thống xử lý nước thải tái sử dụng đồng bộ và khép kín.

Đối với vấn đề xử lý nước thải, công nghệ sản xuất khép kín cho phép hệ thống nước đầu vào và phát sinh trong quá trình sản xuất, nước thải công nghiệp... sau khi được đi qua hệ thống lọc tự động hoá sẽ được tập kết tại các bể chứa với nồng độ pH đạt tiêu chuẩn cho phép. Từ đây nước thải sẽ được đưa vào quá trình tái sử dụng khép kín với chu trình như cũ nhằm tận dụng nguyên liệu và đảm bảo nước được xử lý trong môi trường khép kín, không xả thải ra môi trường.

Hiện nay, nhà máy cũng đã trang bị hệ thống camera tự động, được lắp đặt tại các khâu quan trọng của quy trình sản xuất và được theo dõi tại phòng điều khiển trung tâm. Lãnh đạo và các bộ phận kiểm tra sản xuất chỉ cần ngồi tại phòng kiểm tra, giám sát và điều hành các quy trình sản xuất.

Ông Nguyễn Công Lý - Chủ tịch Cty CP phần Tấm lợp Đồng Nai (tiền thân là Nhà máy của Pháp thành lập năm 1963) bức xúc: Nếu nói về ung thư do amiăng thì tôi chết lâu rồi do tôi đã từng là công nhân trực tiếp làm việc với amiăng trắng. Tôi cho rằng làm ở nhà máy nào cũng vậy, nếu quy trình hoạt động không đúng thì đều có bệnh nghề nghiệp. Ngày xưa, công nhân làm việc trực tiếp với amiăng mà hiện giờ khám không có trường hợp nào bị bệnh nào do amiăng. Nếu nói amiăng gây ung thư, tôi muốn cơ quan Chính phủ, Nhà nước chứng minh rằng amiăng gây ung thư. Nếu vậy, tôi sẽ đóng cửa nhà máy để chuyển đổi đi làm cái khác. Nhưng giờ tuyên truyền ra là amiăng gây ung thư khiến nhà máy chúng tôi chỉ hoạt động được 30%, công nhân không có lương, khách hàng sợ không dám mua sử dụng. Tôi mời các Bộ ngành xuống khám bệnh cho công nhân của công ty chúng tôi, kể cả những công nhân đã làm việc từ lâu. Như ông Cảnh giám đốc trước đã từng đứng giã cối amiăng, trực tiếp tiếp xúc mà giờ vẫn khoẻ, không có vấn đề gì.

Chúng tôi muốn mọi thứ phải rõ ràng, nếu cấm thì cấm hẳn. Nếu để mập mờ, Cty tôi rơi vào tình trạng sống dở chết dở. Tôi kiến nghị, nếu chứng minh được sản xuất tấm lợp từ amiang trắng gây ung thư thì Nhà nước nên cấm. Nếu không có chuyện đó thì nên cho làm.

Cần hàng trăm ngàn tỷ để “xoá sổ” tấm lợp fibro xi măng khỏi xã hội

Phó Vụ trưởng Vụ Công nghiệp - Ban Kinh tế Trung ương Nguyễn Phú Hoa cho biết, là cơ quan được giao tham mưu chính sách, Ban đã yêu cầu Bộ Y tế và 4 Bộ ngành, cơ quan khác báo cáo về vấn đề này.

Các báo cáo trả lời đến thời điểm này chưa đủ căn cứ để trả lời cho các câu hỏi như: Cấm amiăng để sản xuất tấm lợp hay cấm luôn việc sử dụng các sản phẩm chứa amiăng? Nếu chỉ cấm vật liệu này trong sản xuất tấm lợp thì vô hình chung chính sách đã triệt tiêu sản xuất trong nước nhưng lại tiếp tục cho nhập khẩu và sử dụng các sản phẩm chứa amiăng từ các nước vẫn dùng loại vật liệu này. Việc đó có tạo ra môi trường bất cạnh tranh?

Từ nghiên cứu độc lập và khách quan dưới góc độ kinh tế, bà Nguyễn Minh Thảo - Trưởng ban Môi trường Kinh doanh Năng lực cạnh tranh, thuộc Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương cho rằng, chi phí liên quan đến amiăng cần được đánh giá dưới 3 góc độ: Chính phủ, nhà sản xuất, người tiêu dùng.

Theo tính toán, đối với người tiêu dùng, nếu phải thay thế tấm lợp fibro xi măng bằng tấm lợp PVA thì chí phí thấp nhất sẽ là 183 nghìn tỷ cho dù tuổi thọ thấp từ 18 – 20 năm. Các nhà máy hiện nay cũng sản xuất cầm chừng sản phẩm này. Rõ ràng nếu người tiêu dùng chọn sản phẩm có tuổi thọ tương đương thì chi phí phải lên tới 300 – 600 nghìn tỷ tùy từng sản phẩm. Đó chỉ là chi phí tháo dỡ, thay thế, chưa tính đến chi phí tiêu hủy.

Đối với nhà sản xuất, chỉ tính tới chi phí hoán đổi công nghệ, doanh nghiệp giữ nguyên số lao động và chỉ đào tạo lại, thời điểm năm 2014, với 41 cơ sở sản xuất, chi phí sẽ là gần 400 tỷ đồng.

Riêng chi phí Chính phủ bỏ ra, sản phẩm tấm lợp này được sử dụng rất nhiều trong các chương trình mục tiêu quốc gia như chương trình 165, chương trình hỗ trợ đồng bào miền núi, khu vực bão lũ… Khi đưa ra một lệnh cấm hay không cấm, chúng ta cần đưa ra dựa trên những bằng chứng khoa học và căn cứ vào những bối cảnh kinh tế. Nếu chính phủ thay thế hoàn toàn tấm lợp fibro xi măng thì sẽ tiêu tốn một khoản chi phí khổng lồ. Việc tính chi phí này đòi hỏi phải phối hợp sâu hơn với Bộ Tài nguyên và Môi trường thì mới xác định chính xác, tuy nhiên cần xác định rằng chi phí này sẽ lớn hơn nhiều tổng chi phí mà người tiêu dùng và doanh nghiệp phải bỏ ra.

Dựa trên những nghiên cứu trên các tài liệu, văn bản pháp lý, Việt Nam đã có nhiều tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật đối với ngành nghề sản xuất nói chung cũng như sản xuất tấm lợp nói riêng. Để cấm hay không cấm cần dựa trên các bằng chứng khoa học về y tế, sức khỏe cộng đồng. Chúng ta cần nghiên cứu rõ ràng xem amiăng có tác động đến sức khỏe con người đến mức phải cấm sản xuất hay không? Các cơ quan nhà nước đưa ra tiêu chuẩn kĩ thuật đã làm việc với các doanh nghiệp sản xuất thế nào? Có hậu kiểm sau khi áp dụng tiêu chuẩn hay không? Đây là điều mà cơ quan quản lý nhà nước cần quan tâm.

Từ kết quả nghiên cứu dưới góc độ kinh tế, bà Thảo cho rằng khi đưa ra một quyết định cần dựa trên các cơ sở pháp lý, cơ sở khoa học đồng thời phải dựa trên bối cảnh kinh tế của Việt Nam đặc biệt là các vùng sâu, vùng xa, vùng biển.


Nếu bị mắc ung thư thì người lao động trong các nhà máy sẽ là người bị đầu tiên chứ ko phải người tiêu dùng.

Vật liệu thay thế sợi amiăng trắng bao nhiêu năm chưa có lối thoát

Theo mong muốn của doanh nghiệp, nếu lệnh cấm được ban hành thì Chính phủ cần có chính sách hỗ trợ chuyển đổi dây chuyền công nghệ sản xuất và đào tạo lao động cho doanh nghiệp. Bài toán lớn hơn cho các cơ quan quản lý nhà nước là trên thực tế chưa có loại sợi thay thế nào có thể so sánh được với amiăng trắng về chất lượng và giá thành. Hàng chục năm qua, khi lệnh cấm amiăng trắng lơ lửng trên đầu, các doanh nghiệp đã phải tự mày mò rót vốn để tìm hiểu về công nghệ vật liệu thay thế, nhưng các khoản đầu tư này vẫn tựa như muối bỏ bể khi kết quả thu về không mấy khả quan.

Bộ Khoa học Công nghệ và Viện Vật liệu Xây dựng – Bộ Xây dựng đã triển khai các đề tài nghiên cứu về sợi thay thế. Kết quả cho thấy tấm lợp thay thế có độ cứng kém hơn 2 lần so với tấm lợp fibro xi măng. Năm 2014, Viện Vật liệu Xây dựng (Bộ Xây dựng) triển khai đề tài “Nghiên cứu kiểm tra, đánh giá chất lượng của tấm amiăng xi măng và tấm amiăng sợi PVA”. Kết quả cho thấy các thông số về tải trọng uốn gãy, cường độ uốn và lực phá huỷ của tấm sợi amiăng trắng đều cao hơn so với tấm sợi PVA.

Cty CP Đầu tư, Xây lắp và Vật liệu Xây dựng Đông Anh từng hai lần sản xuất thử nghiệm tấm lợp không amiăng trắng bằng sợi thay thế PVA vào năm 2001 và 2014 nhưng đều thất bại do sản phẩm làm ra không đáp ứng được các tiêu chí về chất lượng và giá thành. Về chất lượng, tấm sợi PVA chỉ đạt dược 30% cường độ, độ uốn gãy và tính chịu nước đều kém so với tấm sử dụng amiăng trắng. Hơn nữa, chi phí đầu tư lớn đẩy giá thành sản phẩm sợi PVA cao gấp 2,5 lần tấm lợp fibro xi măng.

Cty cũng đã tìm hiểu để nhận chuyển giao công nghệ từ nước ngoài, tuy nhiên khi doanh nghiệp nhập tấm sợi không chứa amiăng trắng của Thái Lan về bán thí điểm, kết quả kiểm tra của Viện Vật liệu Xây dựng cho thấy sản phẩm này vẫn phải chứa 4% amiăng trắng để có độ bền đạt chuẩn và thời gian sử dụng chỉ bằng 70% tấm fibro xi măng.

Ông Lê Văn Nghĩa – Giám đốc nhà máy cho biết sản phẩm tấm lợp hiện nay chỉ chứa 8-10% amiăng trắng, còn lại là xi măng với 55% và tro bụi than thiên nhiên là 35%. Các sợi amiăng trắng được gắn kết rất chặt chẽ với hạt xi măng trong suốt quá trình sản xuất nên khó có thể bị phân tán ra môi trường bên ngoài. Nhưng với tấm sợi PVA thì chỉ có 1% là sợi PVA và 8 - 9% là bột giấy, vật liệu này cần được nghiền trong thời gian dài và tiêu tốn nhiều điện năng trong quá trình sản xuất. Hơn nữa, bột giấy và PVA khó bám dính vào xi măng khiến lượng xi măng thải ra rất nhiều, cường độ sản phẩm chỉ bằng 50% tấm lợp chứa amiăng và tỷ trọng giảm 20%. Loại tấm lợp thay thế cũng không phù hợp với khí hậu Việt Nam vì khi trời mưa tấm lợp sẽ bị thấm nước do bột giấy sẽ bị phân huỷ trong vòng 6 tháng, trong điều kiện nắng nóng thì tấm sẽ bị cong vênh.

Thực tế, tại Việt Nam có 2 nhà máy đã thử nghiệm dây chuyền công nghệ không amiăng trắng nhưng hiện nay Navifico đã dừng hoạt động từ cách đây 1 năm. Cty CP Tân Thuận Cường, đơn vị đầu tiên sản xuất tấm lợp không amiăng tại Việt Nam, thành lập 2008 với mục tiêu là đơn vị tiên phong sản xuất tấm không amiăng. Tuy nhiên, quá trình sản xuất loại tấm này gặp rất nhiều khó khăn.


Tấm lợp fibro xi măng vẫn là sự lựa chọn số 1 của bà con vùng cao.

Đại diện Cty Tân Thuận Cường cho biết: Nếu chỉ để sản xuất tấm không amiăng thì Cty đã đóng cửa từ lâu rồi. Đây là một báo cáo rất thật. Có một số đơn vị nói Cty Tân Thuận Cường sản xuất thành công tấm lợp không amiăng, có chỗ thì bảo đóng cửa rồi. Thực tế ở Tân Thuận Cường thông báo là Cty vẫn hoạt động nhưng sản lượng sản xuất tấm AC chiếm 98% còn tấm không amiăng chỉ chiếm 2% thôi bởi giá không amiăng cao gấp 2 lần với tấm amiăng và thị trường tiêu thụ không có. Đơn vị chúng tôi có xuất đi nước ngoài như Hàn Quốc, Châu Phi, Ấn Độ nhưng sản lượng rất nhỏ.

Theo ông Bùi Sỹ Lợi - Phó Chủ nhiệm Ủy ban Về các vấn đề xã hội của Quốc hội cho rằng: việc bỏ amiăng trắng cần được nhìn tổng thế về góc độ y tế, sức khỏe, kinh tế, nhưng phải hài hòa khi nhìn từ góc độ nhà đầu tư, sản xuất, người lao động. Dứt khoát phải có lộ trình rõ ràng và chuyển tiếp công khai, tất cả các bên đồng thuận nhằm: Đủ thời gian để doanh nghiệp và người lao động chuyển đổi, bảo đảm quyền lợi của người lao động, chủ đầu tư, cũng như đủ thời gian nghiên cứu vật liệu thay thế.

Huệ Anh

Theo dòng sự kiện:

Xem tiếp

Các bài đã đăng: