Kinh tế

Là người từng giữ cương vị Chủ tịch, Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh, Bí thư Tỉnh ủy Hà Tây rồi làm Chủ nhiệm Ủy ban kinh tế của Quốc hội, ông Hà Văn Hiền luôn đau đáu về tình đất, tình người vùng mỏ. Trong cuộc trò chuyện với Báo Xây dựng, ông Hà Văn Hiền cho biết:

- Quảng Ninh đã từ lâu so với nhiều tỉnh trong cả nước là một trong những tỉnh giàu tiềm năng và nhiều lợi thế so sánh. Cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã từng nói: "Quảng Ninh như một đất nước Việt Nam thu nhỏ", là vùng đất giàu tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên, vị trí địa chính trị thuận lợi là vùng đất giàu truyền thống cách mạng, nếu nói về phát triển kinh tế công nghiệp thì cũng là vùng phát triển khá sớm, bắt đầu từ công nghiệp khai thác mỏ và công nghiệp phụ trợ cho khai thác mỏ.

Ông Hà Văn Hiền

Thưa ông, ông nhìn nhận, đánh giá như thế nào về tiềm năng và thế mạnh của Quảng Ninh hiện nay. Khi còn làm Bí thư tỉnh ủy Quảng Ninh, ông đã có chiến lược thu hút đầu tư như thế nào để Quảng Ninh phát triển?

- Khi nền kinh tế nước ta càng ngày càng hội nhập sâu rộng với kinh tế thế giới thì Quảng Ninh cũng là tỉnh có nhiều yếu tố thuận lợi để mở rộng quan hệ ra bên ngoài với thế giới, nhất là với một nền kinh tế lớn là Trung Quốc. Bờ biển dài, với hệ thống cảng biển khá đa dạng và phong phú, Quảng Ninh có nhiều triển vọng mở rộng kinh tế cảng biển ở quy mô lớn hơn, đặc biệt tiềm năng về du lịch thì Quảng Ninh có Vịnh Hạ Long, giá trị không chỉ trong khuôn khổ đất nước mà còn vượt ra tầm thế giới, nhất là khi Vịnh Hạ Long được công nhận là di sản thiên nhiên thế giới 2 lần về cảnh quan thiên nhiên và về giá trị địa chất, địa mạo, thì tiếng tăm của Vịnh Hạ Long càng vang xa hơn. Bên cạnh đó Quảng Ninh cũng là vùng đất phát triển khá mạnh trong những năm vừa qua, được nhà nước đầu tư và bản thân Quảng Ninh cũng đã có nhiều cố gắng nỗ lực. Có thể nói Quảng Ninh đã phát huy được những lợi thế tiềm năng của mình trong thời gian vừa qua.

Mỗi giai đoạn phát triển có những điều kiện khác nhau, ngay từ đầu những năm 90, thế kỷ XX, tôi nhận thấy Quảng Ninh đã xác định được định hướng phát triển các ngành, các lĩnh vực thuộc về lợi thế của Quảng Ninh, như phát triển kinh tế công nghiệp, dịch vụ du lịch, dịch vụ thương mai, dịch vụ cảng biển… Nhưng ở giai đoạn ấy những điều kiện hội tụ để Quảng Ninh khai thác tối đa được lợi thế so sánh của mình không như bây giờ, giai đoạn này thuận lợi hơn, đặc biệt là về hệ thống hạ tầng, mạng lưới giao thông nối Quảng Ninh với các vùng miền của cả nước, nối Quảng Ninh với các vùng kinh tế trọng điểm ngay trong tỉnh cũng có khác. Cho nên điều kiện để Quảng Ninh cất cánh trong thời gian này là thuận lợi hơn. Tất nhiên quá trình phát triển ở một vùng đất là quá trình kế thừa liên tục từ giai đoạn này đến giai đoạn khác; giai đoạn này bổ trợ, nâng đỡ cho giai đoạn kia.

Tuy nhiên nếu chỉ nói về thuận lợi mà không nói đến những khó khăn, thách thức thì sẽ là thiếu sót, bên cạnh những thuận lợi, Quảng Ninh cũng như các địa phương khác vẫn đứng trước những thách thức gay gắt lớn lao trong việc thực hiện ý đồ, chiến lược phát triển kinh tế của mình. Ví dụ như hiện nay, tình hình kinh tế đất nước đang trong giai đoạn khó khăn, do tác động của nhiều yếu tố, cả yếu tố chủ quan và khách quan. Những năm 2010, 2011 và những tháng đầu năm nay, kinh tế thế giới có nhiều khó khăn và diễn biến khá phức tạp. Điều đó cũng tác động nhiều đến thu hút đầu tư, cũng như tác động đến quá trình khai thác tiềm năng, thế mạnh của Quảng Ninh trong giai đoạn tới đây.

Quảng Ninh là vùng mỏ, có bờ biển dài, có kỳ quan thiên nhiên, có cửa khẩu, để phát triển thế mạnh ấy, theo ông, Quảng Ninh nên có hướng đột phá như thế nào?

- Quảng Ninh có nhiều thế mạnh nhưng để phát triển, khai thác tối đa lợi thế của mình thì có rất nhiều yếu tố nhưng trước hết cần phải có chiến lược phát triển kinh tế, phát triển các ngành, các lĩnh vực đúng đắn, đây là vấn đề hết sức quan trọng. Các chiến lược này cũng đã có, trước đây cũng đã được xây dựng, thế nhưng cũng như nhiều địa phương khác, việc xây dựng chiến lược, hoạch định những chính sách, đặc biệt là quy hoạch phát triển các lĩnh vực, các ngành kinh tế còn chưa tốt, thậm chí còn hình thức, tính nhất quán chưa cao nên qúa trình phát triển có những cái được và còn nhiều mặt chưa được. Chiến lược phát triển của Quảng Ninh phải vừa phù hợp với đặc điểm địa chính trị của Quảng Ninh, vừa phù hợp với chiến lược phát triển kinh tế xã hội của cả nước. Đây là yếu tố rất quan trọng khi các nhà đầu tư quan tâm, tìm đến để thực hiện ý định đầu tư của mình. Nếu không có chiến lược đúng đắn, nếu không có một quy hoạch phát triển đúng đắn thì cái rủi ro trong đầu tư không phải là ít, mà các nhà đầu tư thì luôn tính toán vấn đề này.

Cho nên tôi nghĩ rằng Quảng Ninh tập trung thu hút đầu tư là rất cần thiết ở giai đoạn này, nhưng phải dựa trên nền tảng có chiến lược và quy hoạch phát triển đúng đắn và dài hạn. Quảng Ninh đang thu hút đầu tư trong khi cả nước đang thực hiện chủ trương lớn là tái cấu trúc nền kinh tế, trong đó có tái cơ cấu đầu tư. Điều này cũng phải đặt ra trong khi xây dựng chiến lược và quy hoạch, mục đích là phải làm sao đầu tư có hiệu quả chứ không có nghĩa là cắt giảm đầu tư. Chiến lược đúng, quy hoạch đúng sẽ cho câu trả lời khu vực nào cần đầu tư trước, lĩnh vực nào cần tập trung vốn đầu tư để tạo động lực thúc đẩy toàn bộ nền kinh tế của Quảng Ninh.

Đã có thời kỳ người ta bàn cãi rất nhiều về ưu tiên phát triển du lịch hay khai thác mỏ? Ai cũng biết, Quảng Ninh là bể than của cả nước, trên 90% lượng than cả nước được khai thác ở Quảng Ninh. Đồng thời cũng là trung tâm du lịch lớn của cả nước, nhãn tiền cho thấy là hai ngành kinh tế này mâu thuẫn với nhau về mặt môi trường, có người cho rằng phải hi sinh cái này để phát triển cái kia và ngược lại. Ở đây đặt ra bài toán là phải đồng thời khai thác 2 thế mạnh đó. Để giải quyết được bài toán ấy phải làm thế nào? Như tôi đã nói ở trên, cần phải có 1 chiến lược và quy hoạch phát triển tổng thể và từng ngành đúng, có như vậy mới cho biết cần tập trung khai thác than ở khu vực nào, tập trung phát triển du lịch ở khu vực nào, liều lượng là bao nhiêu cho từng giai đoạn? Rồi vấn đề lựa chọn công nghệ sao cho phù hợp...

Để làm được như vậy cần phải có cách ứng xử nghiêm túc, đồng bộ và thống nhất, nhịp nhàng, nếu không sẽ được ngành này mất ngành khác, dẫn đến sự phát triển thiếu tính bền vững, đó là điều phải tính toán nhưng tôi khẳng định là sẽ làm được.

Trong các KKT cửa khẩu của Việt Nam thì khu Móng Cái là một KKT cửa khẩu hiệu quả nhất, xét về toàn diện các mặt, nó vừa đúng với ý đồ và đúng mục tiêu khi xây dựng KKT cửa khẩu, nhưng Móng Cái hoàn toàn có thể phát triển lớn hơn như đã có. Hoặc như cảng biển cũng vậy, hiện tại cảng Cái Lân đang có nhiều lợi thế, nhưng vừa qua khai thác cảng Cái Lân xét riêng ở Quảng Ninh và xét chung về cảng biển thì chưa khai thác được thế mạnh của cảng Cái Lân, nếu làm đến cùng sẽ sáng tỏ được vấn đề cần phải khắc phục.

Vừa qua, có bạn đọc của Báo Xây dựng gửi thư về Tòa soạn đề cập đến việc: khi Vịnh Hạ Long được công nhận là di sản nhưng đô thị của Hạ Long thì chưa xứng tầm để khai thác di sản này, ngay trong quy hoạch chiến lược Quảng Ninh vạch ra thì các công trình đô thị chưa xứng tầm (đây là ý kiến của một KTS ở Pháp), người ta nói khu vực Bãi Cháy là khu vực phát triển trong thời gian vừa qua nhưng để tạo ra môi trường đô thị để xứng tầm với các nước trong khu vực thì Quảng Ninh chưa làm được?

- Đây là nhận xét có cơ sở, nếu phân khúc từng KĐT ở Hạ Long thì thấy rằng có nhiều cái mới, như Bãi Cháy hay khu vực cột 3, cột 5, cột 8 trước đây đều có các KĐT, khu dân cư mới rất phát triển. Nhưng đặt trong hệ thống đô thị, một đô thị Hạ Long - một TP du lịch để xứng tầm với vị trí trung tâm du lịch của cả nước, của khu vực thì nhận xét trên hoàn toàn đúng, bởi đô thị ở đây chưa được tập trung, tính liên kết giữa các vùng chưa rõ. Từng KĐT chưa phản ánh là một bộ phận cấu thành một trung tâm du lịch lớn của cả nước và khu vực. Đây vẫn là vấn đề về quy hoạch, vì quy hoạch ở đây bị chia cắt, manh mún, chưa tập trung, thiếu gắn kết, hầu hết là các khu dân cư đơn thuần. Khi quy hoạch chưa lấy "cái lõi" TP Hạ Long phải là trung tâm du lịch lớn của cả nước và khu vực, vì vậy hệ thống hạ tầng, các hoạt động dịch vụ (ăn uống, mua sắm, thăm quan...) rất nhỏ lẻ, tự phát, không thể đáp ứng được nhu cầu ở mức độ lớn hơn.

Hiện nay, ngành than muốn tạo ra những làng công nhân mới, được xây dựng trên cơ sở những chung cư cũ của công nhân. Và từ đây sẽ có xe buýt đưa công nhân đến hầm lò, có chợ, ông có ủng hộ điều đó không?

- Ngành than lẽ ra phải làm điều đó từ lâu rồi nhưng bây giờ nếu có mô hình làng công nhân như vậy thì cũng không thể tách rời với tính chất đô thị Quảng Ninh là trung tâm du lịch, còn mức độ như thế nào thì phải tính toán cho phù hợp.

Trân trọng cảm ơn ông!