Kinh tế » Diễn đàn kinh tế

Công trình ngầm có mặt ở hầu hết những công trình đã và đang xây dựng, nhưng thực chất hiện nay mới chỉ là “chôn xuống đất”, hầu hết chưa ai nhận thức được rằng nếu khai thác tốt đây chính là những “mỏ vàng” dưới lòng đất.

Chỉ là... "chôn xuống đất"

Quỹ đất bề mặt của các đô thị lớn đang ở trong tình trạng gần như cạn kiệt, các không gian xanh, không gian công cộng với nhu cầu về tính văn minh, hiện đại và mỹ quan đô thị đã và đang đòi hỏi việc phát triển phải hướng đến khả năng tận dụng, phát triển song song cả về chiều cao lẫn chiều sâu của đô thị. Trong đó, vấn đề chiều sâu - phát triển không gian ngầm đô thị ở Việt Nam lại đang diễn ra hết sức mới mẻ, bất cập, thiếu quy hoạch và khung pháp lý điều chỉnh.

Theo một số chuyên gia, Hà Nội đang thực hiện dự án hạ ngầm đường dây thông tin, cáp điện ở một số tuyến phố chính với chi phí rất lớn. Tuy nhiên, đó mới chỉ là giải pháp tình thế bởi vì việc ngầm hóa trên đơn giản là chôn xuống đất trong một ống gọi là cống hay bể ngầm, để thành phố đỡ bùng nhùng với các mớ mạng nhện trên không… chứ không thực hiện bài bản là xây hộp kỹ thuật lắp đặt đồng bộ toàn bộ các đường dây này.

Ở các công trình giao thông ngầm có thế thấy hầm cho người đi bộ đã được xây dựng tại Hà Nội. Tuy nhiên là đảm nhận chức năng giao thông là chính và chưa gắn nhiều với mục đích sử dụng công cộng. Mặt khác chế tài xử phạt người đi bộ qua đường ở những nơi đã có hầm cho người đi bộ chưa nghiêm nên việc sử dụng, khai thác các hầm này còn nhiều hạn chế, không an toàn, an ninh và... vắng khách.

Ở phần ngầm của các công trình xây dựng cũng có thể thấy thực trạng, hầu hết các nhà cao tầng xây dựng các tầng hầm và có nhiều tòa nhà có chiều sâu móng lên tới 50 - 60m, tuy nhiên việc quản lý của các cơ quan chức năng hiện nay chưa đồng bộ mà mới chủ yếu theo hồ sơ đơn chiếc và giấy phép xây dựng. Theo các chuyên gia, việc tổng hợp mang tính hệ thống các phần ngầm này phải được thực hiện trên bản đồ để thuận lợi cho việc quản lý và thực hiện cho phép xây dựng tiếp theo. Trong thời gian vừa qua nhiều quy hoạch chi tiết một tuyến phố hay khu vực được phê duyệt và công bố, nhưng bản đồ hiện trạng xây dựng kiến trúc và giao thông hoặc sử dụng đất chưa làm rõ được phần diện tích ngầm của các công trình xây dựng.

Những “mỏ vàng” đang chờ khai thác

Chưa bao giờ yêu cầu phải có quy hoạch không gian ngầm lại cấp bách như hiện nay. Không gian ngầm không chỉ giới hạn là các công trình hạ tầng kỹ thuật mà còn là những tổ hợp trung tâm thương mại, công trình đa chức năng... Vì thế cần gấp rút hoàn thiện cơ sở pháp lý điều chỉnh các quan hệ mới phát sinh và lập quy hoạch nhằm tạo điều kiện đẩy mạnh phát triển không gian ngầm trong tương lai.

Mặt khác, có thể thấy công trình ngầm là loại công trình xây dựng rất phức tạp, độ rủi ro cao, đầu tư ban đầu lớn, xây dựng lẫn vận hành khai thác đều đòi hỏi tính kỹ thuật, công nghệ và trình độ cao... nên việc chưa có một thiết kế điển hình, chưa có các quy chuẩn cụ thể cho loại hình này đã khiến cho các công trình ngầm, đặc biệt là các công trình ngầm ở các công trình xây dựng trở nên “trăm hoa đua nở”, không theo một quy định nào về kỹ thuật. Sự bất cập này đã được thể hiện trên thực tế khi hàng loạt sự cố như ngập mỗi khi có mưa to, không có bình chữa cháy, làm lún nứt nhà bên cạnh... xảy ra thường xuyên.

TS Phạm Sỹ Liêm khuyến cáo, Luật Quy hoạch đô thị chưa đề cập đầy đủ các quy định về công trình ngầm. Các đô thị chưa có quy hoạch không gian ngầm, quy chuẩn kỹ thuật cho các loại công trình ngầm chưa thống nhất. Tất cả những điều này đã và đang làm chậm quá trình đô thị hóa tại các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM.

Theo các nhà chuyên môn, tiềm năng khai thác không gian ngầm rất lớn nhưng để đầu tư khai thác hiệu quả không đơn giản vì đòi hỏi kỹ thuật cao, suất đầu tư lớn… Và cũng theo họ thì những không gian dưới mặt đất ở các đô thị lớn của Việt Nam giống như là những “mỏ vàng” đang chờ được khai thác.