Kinh tế » Kinh tế xây dựng

Những năm gần đây, tổng mức đầu tư toàn xã hội của nước ta liên tục tăng và duy trì ở mức cao, trong đó phần lớn được đầu tư tập trung cho việc phát triển các dự án hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế. Bên cạnh nguồn lực nhà nước, thời gian qua một số công trình còn được thực hiện bởi các thành phần kinh tế khác thông qua các hình thức như BT, BOT hay hình thức hợp tác công - tư (PPP). Qua đó, góp phần quan trọng trong việc thực hiện các nhiệm vụ về phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta những năm vừa qua.

Thực tiễn đầu tư phát triển hạ tầng ở nước ta thời gian qua cũng đã chỉ ra một số vấn đề cần được tiếp tục tháo gỡ. Báo cáo cạnh tranh toàn cầu năm 2010 - 2011 đã tổng kết 12 yếu tố góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các quốc gia trong bối cảnh hậu khủng hoảng tài chính toàn cầu. Trong đó, yếu tố về hạ tầng là yếu tố cơ bản và có vai trò quan trọng đóng góp cho cạnh tranh quốc gia. Theo báo cáo này, hạ tầng ở nước ta hiện đang được xếp hạng rất thấp (thứ 83/139 nước). Thực trạng này cho thấy đầu tư cho phát triển hạ tầng đang là một yêu cầu cấp bách trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội trong những năm tới.

Theo TS Vũ Nhữ Thăng - Viện trưởng Viện Chiến lược và Chính sách tài chính (Bộ Tài chính): Nhu cầu đầu tư vào hạ tầng ở nước ta hiện nay theo “Đề án Xây dựng hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, phục vụ sự nghiệp CNH, HĐH đất nước giai đoạn 2011 - 2020” là rất lớn. Trong khi đó đầu tư công truyền thống từ ngân sách nhà nước (NSNN) và trái phiếu Chính phủ theo ước tính chỉ đáp ứng được một phần nhu cầu đặt ra trong Đề án này. Thu NSNN trong giai đoạn tới dự báo sẽ không ở mức cao như giai đoạn 5 năm vừa qua. Đồng thời trong những năm tới, NSNN đòi hỏi phải được cơ cấu lại để giảm dần bội chi NSNN, tránh sự gia tăng quá mức của nợ công. Nguồn trái phiếu Chính phủ cũng phải từng bước được điều chỉnh, không thể kéo dài mức tăng như những năm vừa qua.

Các chuyên gia cho rằng, để đảm bảo nguồn lực cho đầu tư phát triển giai đoạn tới đòi hỏi cần phải huy động thêm các nguồn lực khác với mức độ khá cao. Theo đó yêu cầu đặt ra là trong giai đoạn tới phải thực hiện đa dạng hóa các nguồn lực cho phát triển hạ tầng, trong đó cần phải có các biện pháp phù hợp để khơi dậy nguồn lực từ đất đai. Đồng thời phải giải quyết được các điểm nghẽn căn bản đang tồn tại trong đầu tư phát triển hạ tầng.

Hiện nay chính sách động viên từ đất đai ở nước ta nói chung và huy động nguồn lực từ đất đai cho phát triển hạ tầng khá đa dạng. Một số địa phương cũng đã chủ động đưa vào áp dụng cơ chế mới để khai thác thêm nguồn lực từ đất đai cho phát triển hạ tầng. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng cho rằng những biện pháp này cũng chỉ mới dừng lại ở một số địa phương nên cần phải có sự đánh giá cụ thể về tính phù hợp cũng như tính hiệu quả để nghiên cứu nhân rộng.

Đất đai là nguồn lực quan trọng để phát triển hạ tầng cơ sở quốc gia. Nếu có cơ chế đúng và phù hợp thì có thể khơi dậy một nguồn lực tài chính đáng kể từ quỹ đất của các địa phương tạo điều kiện để các địa phương có được các nguồn lực cần thiết cho việc đầu tư phát triển hạ tầng trên địa bàn. Khi hạ tầng phát triển, giá trị gia tăng của quỹ đất sẽ tăng lên. Vấn đề đặt ra là giá trị gia tăng của đất do việc đầu tư hạ tầng đem lại nên được điều tiết theo phương thức nào để có thể có thêm nguồn lực, bù vào chi phí xây dựng hạ tầng của nhà nước. Một nghịch lý hiện nay là Nhà nước đầu tư hạ tầng (làm đường) theo đó giá trị đất tăng nhưng vẫn chưa có phương thức điều tiết thỏa đáng. Kinh nghiệm một số nước đã cho thấy nếu có cơ chế đúng thì có thể khơi dậy một nguồn lực tài chính đáng kể cho ngân sách, nhất là việc gia tăng giá trị đất do việc đầu tư hạ tầng.