21:44 | 15/12/2012

Quảng Ninh, vì sao thiếu những dự án FDI chất lượng?

Kể từ khi Quảng Ninh thu hút được dự án FDI đầu tiên (năm 1990), đến nay, trên địa bàn tỉnh có 90 dự án FDI còn hiệu lực với tổng vốn đầu tư đăng ký đạt 4,156 tỷ USD. Luỹ kế vốn thực hiện ước đạt khoảng 900 triệu USD, chiếm 21,4% tổng vốn đăng ký đầu tư. Đã có những năm Quảng Ninh đứng đầu cả nước về thu hút vốn FDI, tuy nhiên nhìn vào kết quả thực hiện của các dự án và đóng góp cho bức tranh kinh tế - xã hội chung của tỉnh thấy rằng rõ ràng chưa có được nhiều dự án FDI thực sự chất lượng.


Cảng Cái Lân được đầu tư hoàn thiện hệ thống hạ tầng nâng cao năng lực bốc xếp góp phần tạo lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư.

Hiếm mặt anh tài

Có rất nhiều lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư nhưng do trong thời gian dài nhận thức về thu hút FDI của Quảng Ninh còn nhiều nóng vội, chạy theo số lượng và lợi ích trước mắt mà chưa tính đến chiến lược lâu dài cũng như định hướng cụ thể để thu hút nguồn FDI chất lượng cao.

Nhìn lại kết quả hoạt động thu hút FDI của tỉnh trong hơn 20 năm thấy sự không đồng đều qua các thời kỳ. Nếu như trong giai đoạn 1990-1995, khi làn sóng FDI đầu tiên vào Việt Nam thì tỉnh Quảng Ninh dần dần được các nhà đầu tư nước ngoài biết đến dù chưa thực sự chiếm ưu thế, với tổng số vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn đã tăng lên 101 triệu USD cho 11 dự án. Sang giai đoạn 1995-1999 khi mà cuộc khủng hoảng tài chính khu vực diễn ra thì Quảng Ninh vẫn thu hút khá nhiều dự án với quy mô lớn. Sau khi có Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Đầu tư nước ngoài tại Việt Nam vào giai đoạn 2001-2005, Quảng Ninh đã thu hút được nhiều dự án FDI, với tổng số 70 dự án, tổng vốn đăng ký 282 triệu USD. Tuy nhiên, đa số đều là các dự án quy mô nhỏ lẻ, không hiệu quả. Đặc biệt năm 2010, Quảng Ninh thu hút được dự án Nhiệt điện Mông Dương II của Hoa Kỳ với tổng vốn 2,147 tỷ USD đã đưa Quảng Ninh vào một trong những địa bàn thu hút FDI lớn nhất cả nước. Và năm 2012 sau thành công của sự kiện Hội nghị xúc tiến đầu tư quy mô lớn nhất từ trước đến nay tại tỉnh được tổ chức thành công, Quảng Ninh đã ghi được dấu ấn quan trọng với các nhà đầu tư trong nước và quốc tế. Hết quý I-2012, toàn tỉnh đã thu hút được 4 dự án với tổng vốn đầu tư là 391 triệu USD, gấp 7,5 lần so với cả năm 2011 và vượt 130% so với kế hoạch năm 2012. Kết thúc năm 2012 tổng số vốn đăng ký và số dự án FDI cao gấp 15 lần so với kết quả của năm 2011.

Tuy đạt kết quả là vậy nhưng theo phân tích của các chuyên gia thì một đặc điểm của thu hút FDI tại Quảng Ninh là số vốn thu hút không tỷ lệ thuận với số lượng dự án thu hút được. Trong 3 giai đoạn Quảng Ninh thu hút nhiều vốn FDI nhất là 1996-1998, 2007-2008, 2010-2012 với tổng vốn đăng ký lần lượt là 738 triệu USD, 1.050 triệu USD và 2.630 triệu USD. Mặc dù tỉnh đã rất nỗ lực trong việc kêu gọi, thu hút nguồn ngoại lực nhưng nhìn trên tổng số 90 dự án FDI đang còn hiệu lực trên địa bàn thấy tỷ lệ các dự án vốn đầu tư thấp, quy mô nhỏ còn cao. Thiếu những dự án lớn có tác động đối với sự phát triển kinh tế - xã hội chung của toàn tỉnh. Hàm lượng chất xám, hàm lượng công nghệ trong các sản phẩm của doanh nghiệp FDI chưa cao, cá biệt một số dây chuyền sản xuất chỉ dưới dạng gia công sản phẩm cho khách hàng. Nhiều dự án mới dừng ở bước sản xuất thô, sơ chế, công nghệ lạc hậu, dựa nhiều vào nguồn tài nguyên, nguồn lao động giá rẻ, hoặc tận dụng các lợi thế về tài nguyên thiên nhiên, vị trí đắc địa, chính sách ưu đãi chung, mà chưa có các dự án chế biến sâu, công nghệ hiện đại để tạo giá trị gia tăng của sản phẩm; chưa thực sự khai thác được hết các lợi thế, tiềm năng đặc biệt là các dự án du lịch, trung tâm thương mại và khu công nghiệp. Các dự án FDI hầu hết tập trung vào những nơi có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội thuận lợi, do đó các đô thị lớn, những địa phương có cảng biển, gần biên giới, các khu vực có lợi thế phát triển du lịch dịch vụ là nơi tập trung nhiều dự án FDI nhất. Các nhà đầu tư nước ngoài chỉ tập trung vào các ngành có khả năng sinh lợi cao, rủi ro thấp, còn các ngành, lĩnh vực an sinh xã hội, yêu cầu thời gian thu hồi vốn dài, khả năng sinh lời thấp không thu hút được sự quan tâm. Điểm mặt các anh tài FDI trên địa bàn hiện nay thấy rằng chưa có được các dự án sử dụng công nghệ hiện đại, hàm lượng giá trị gia tăng cao, đặc biệt các dự án vào Khu công nghiệp, khu kinh tế có hạ tầng tương đối đồng bộ...

Thiếu tính chiến lược

Rõ ràng ở một địa bàn có rất nhiều lợi thế cạnh tranh trong thu hút đầu tư nhưng do trong thời gian dài nhận thức về thu hút FDI của Quảng Ninh còn nhiều nóng vội, chạy theo số lượng và lợi ích trước mắt mà chưa tính đến chiến lược lâu dài cũng như định hướng cụ thể để thu hút nguồn FDI chất lượng cao. Trong suốt thời gian dài tỉnh chưa có các quy hoạch quan trọng để nhà đầu tư nhìn thấy rõ bước hoạch định phát triển của địa phương để tin tưởng bỏ vốn đầu tư dài lâu. Hiện nay mới đang tập trung cho việc triển khai lập các quy hoạch quan trọng trên địa bàn như Quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội, quy hoạch vùng, ngành nghề...

Điều mà nhà đầu tư quan ngại nhất khi đến với Quảng Ninh đó là, hệ thống về cơ sở hạ tầng của tỉnh còn nhiều bất cập, đặc biệt là hệ thống cấp điện, nước, đường giao thông, cảng biển phục vụ nhu cầu sản xuất và xuất nhập khẩu hàng hoá; hệ thống hạ tầng dịch vụ bổ trợ cho hoạt động đầu tư kém lợi thế so với các địa phương lân cận Hà Nội. Hiện nay tuyến đường bộ duy nhất nối với các địa phương trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc là Quốc lộ 18A hiện đang quá tải vì lưu lượng xe thông hành lớn. Hệ thống đường sắt mới được triển khai, đang trong giai đoạn hoàn thiện. Việc đầu tư xây dựng và kinh doanh hạ tầng các khu công nghiệp chậm hơn một nhịp so với tỉnh bạn; năng lực tài chính, kinh nghiệm quản lý, kinh doanh hạ tầng của một số chủ đầu tư còn hạn chế.

Một trong những mục tiêu của nhà đầu tư khi đến để kinh doanh đó là tận dụng nguồn nhân lực của địa phương nhưng khi đến Quảng Ninh họ chưa được đáp ứng yêu cầu này bởi thực tế tỉnh đang thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao. Qua phản ánh của các doanh nghiệp đang hoạt động kinh doanh Quảng Ninh có thừa nguồn lao động nhưng lại thiếu trầm trọng lao động kỹ thuật cao, trong thời gian qua hầu hết số lao động này các dự án đều phải tuyển ở nơi khác. Đây là một trong những khiếm khuyết hàng đầu của tỉnh làm giảm sức cạnh tranh trong việc thu hút vốn đầu tư nước ngoài trong các dự án công nghệ cao.

Để khắc phục những yếu điểm này, thời gian gần đây Quảng Ninh đang rất tích cực trong lập, hoàn thiện các quy hoạch quan trọng định hướng tầm nhìn dài lâu, xây dựng chiến lược thu hút đầu tư FDI, tranh thủ mọi nguồn lực để đầu tư hoàn thiện, đa dạng hệ thống cơ sở hạ tầng, tập trung đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực... Hy vọng trong tương lai gần trên địa bàn sẽ có thêm nhiều các dự án FDI thực sự chất lượng, có tác động hiệu quả với sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.


Theo:Ngọc Lan (Báo Quảng Ninh) (baoxaydung.com.vn)

Các bài đã đăng: