11:00 | 05/10/2018

Đầu tư nghìn tỷ vốn ngân sách Nhà nước: Buýt nhanh BRT kém hiệu quả, nhiều sai phạm

(Xây dựng) – Được đầu tư trên 1.000 tỷ đồng từ vốn vay ODA của Ngân hàng thế giới, tuy nhiên, sau gần 2 năm đi vào sử dụng, ngoài việc “chiếm dụng” 1/3 diện tích đường, buýt nhanh BRT thuộc Dự án Phát triển giao thông đô thị Hà Nội do Sở Giao thông Vận tải làm chủ đầu tư còn được đánh giá là kém hiệu quả, không đáp ứng kỳ vọng đề ra. Dự án vừa được Thanh tra Chính phủ chỉ ra hàng loạt sai phạm liên quan đến việc lập và phê duyệt kế hoạch đấu thầu; gây thất thoát, lãng phí hàng chục tỷ vốn ngân sách Nhà nước (NSNN).

|
Hà Nội mạnh tay “chi” 1.000 tỷ cho hợp phần buýt nhanh BRT nhưng không đạt hiệu quả.

Đầu tư “khủng” nhưng kém hiệu quả

Đây là thực tế được ghi nhận qua quá trình triển khai cũng như sau gần 2 năm tuyến buýt nhanh BRT đi vào thực tế. Các chuyên gia cho rằng, tuyến đường Yên Nghĩa – Kim Mã vốn đã ách tắc, bây giờ lại dành riêng 1/3 diện tích đường cho tuyến buýt nhanh đã cho thấy những tính toán chưa phù hợp.

Chị Nguyễn Thị Loan, một người kinh doanh buôn bán trên tuyến phố Kim Mã cho biết: Tuyến đường Lê Văn Lương – Kim Mã lâu nay vốn đã chật hẹp, từ ngày có tuyến buýt nhanh này, đường càng trở nên ách tắc nghiêm trọng hơn. Không chỉ giờ cao điểm, những khung giờ thường việc di chuyển tại tuyến đường này cũng hết sức khó khăn.

Thường xuyên di chuyển trên tuyết buýt nhanh này, anh Nam (Hà Đông) cho biết: Khách đi trên tuyến buýt này chủ yếu là người già và sinh viên. Lượng khách đi chủ yếu đông vào buổi sáng và chiều, còn trưa và các khung giờ khác thì thưa vắng hơn.


Việc dành cả 1 phần đường cho tuyến buýt này nhưng lượng khách đi lại thưa thớt, không nhiều.

Chia sẻ với Báo điện tử Xây dựng về tính hiệu quả của tuyến buýt nhanh BRT, ông Nguyễn Văn Thanh - Chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam cho biết: “Tôi rất ủng hộ tuyến vận tải xe buýt nhanh trong các đô thị trung tâm. Vì không có nhiều loại hình vận tải công cộng thì cực kỳ nguy hiểm, đó là cái tiến bộ của thế giới, các nước đều làm và ta học theo.

Nhưng chỉ tiếc là Hà Nội triển khai quá đơn độc và không có tính kết nối. Bởi bản thân cái BRT nó phải có hệ thống kết nối để đảm bảo tính liên hoàn với các tuyến buýt thường, thì Hà Nội lại làm chưa đến nơi đến chốn”.

Hiện dư luận xã hội cũng lên án việc mất đi 1/3 diện tích đường mà hiệu quả của tuyến buýt này không cao. Ông Thanh cũng cho rằng: “Phải có tính kết nối chứ mô hình này càng làm thí điểm càng chết. Bởi thực tế với mức đầu tư hàng nghìn tỷ đồng cho trên 14,7km đường như vậy, người thường cũng có thể thấy là quá lãng phí”.

Chuyên gia Nguyễn Xuân Thủy - Nguyên Giám đốc nhà xuất bản giao thông vận tải cũng từng nhận xét: Dự án BRT là một dự án lãng phí, với hơn 1.000 tỷ đồng Hà Nội có thể làm mới hơn 10 tuyến buýt thường và mua được nhiều xe mới thay thế hệ thống xe hiện nay.

Ở góc độ tài chính, chuyên gia kinh tế Nguyễn Trí Hiếu cũng cho rằng: TP Hà Nội nếu tính chung tất cả các con đường thì lên tới hàng nghìn cây số, bây giờ dành trên 1000 tỷ đồng để giải quyết trên 14km đường thì thực tế rất lãng phí và không hiệu quả.

“Không chỉ vậy, 1.000 tỷ là số tiền rất lớn nhưng lại sử dụng cho việc xây dựng hạ tầng kém hiệu quả, thì mặc dù là vốn vay nước ngoài nhưng nợ công của Việt Nam sẽ ngày càng lớn, càng phình to ra. Điều này cũng cho thấy vấn đề quản lý tài chính công còn nhiều yếu kém và thiếu sót”, ông Nguyễn Trí Hiếu nhấn mạnh.

Lộ diện nhiều sai phạm

Theo tìm hiểu được biết, tuyến buýt nhanh BRT được khởi công từ năm 2013 và dự kiến hoàn thành vào năm 2015 nhưng đến cuối năm 2016, tuyến buýt này mới hoàn thiện, đi vào sử dụng. Thanh tra Chính phủ cũng vừa chỉ ra hàng loạt sai phạm trong công tác khảo sát, đấu thầu, thi công... gây lãng phí vốn NSNN tại dự án này.

Theo Thanh tra Chính phủ , Hợp phần I - Xe buýt nhanh BRT thuộc Dự án Phát triển giao thông đô thị Hà Nội. Hợp phần này có mục tiêu xây dựng tuyến BRT đầu tiên tại Hà Nội với chiều dài 14,7km, bắt đầu từ bến xe Yên Nghĩa và kết thúc tại bến xe Kim Mã. Dự án với tổng mức đầu tư 53,6 triệu USD. Dự án được sử vốn vay của Ngân hàng Thế giới (WB) với thời gian thực hiện là từ quý IV/2007 đến năm 2010.

Tuy nhiên, trên thực tế, đến năm 2013, dự án mới được chủ đầu tư khởi công, chậm 6 năm so với thời gian phê duyệt và đến cuối năm 2016 mới được đưa vào hoạt động. Tổng giá trị nghiệm thu cho hợp phần BRT được Thanh tra Chính phủ ghi nhận là 706 tỷ đồng, tổng giá trị đã thanh toán 657,5 tỷ đồng.

Cũng tại Kết luận thanh tra, Thanh tra Chính phủ khẳng định, việc lập và phê duyệt kế hoạch đấu thầu hợp phần BRT từ năm 2008 đến năm 2014 của chủ đầu tư được thực hiện thiếu đồng bộ, quy mô gói thầu phân chia chưa hợp lý; Sở Giao thông Vận tải Hà Nội đã thực hiện một số công việc không đúng quy định, gây thất thoát NSNN hơn 0,62 tỷ đồng như: Bổ sung phần kết cấu thân, văn phòng kiến trúc, nhà chờ xe buýt…

Trong dự toán 7 gói thầu xây lắp của hợp phần Dự án BRT (CP4a, CP4b, CP4c, CP4d, CP4e, CP4f, CP4k) có khoản chi phí huy động, giải thể công trường đã nằm trong chi phí trực tiếp, chi phí chung. Tuy nhiên, chủ đầu tư vẫn lập thêm để mời thầu, ký hợp đồng, nghiệm thu thanh toán cho các nhà thầu, gây thất thoát NSNN hơn 0,33 tỷ đồng, vi phạm Điểm 3.1 Khoản 3 Điều 6 Thông tư 04/2010/TT-BXD.

Đối với dịch vụ kiểm tra xe và vận hành, đào tạo và chuyển giao công nghệ, chủ đầu tư cũng thanh toán cho nhà thầu một số khoản mục chi phí vượt so với hợp đồng đã ký hơn 0,2 tỷ đồng (hợp đồng theo đơn giá cố định), gây thất thoát NSNN.

Tại gói thầu CP4d - Trạm trung chuyển bến xe Kim Mã do nhà thầu là liên danh Cty CP Đầu tư xây dựng Gia Long và Cty CP Hồng Hà Việt Nam thực hiện thì chậm tiến độ 417 ngày, vi phạm Khoản 1 Điều 28 Nghị định 12/2009/NĐ-CP.

Tại hạng mục cừ, giằng chống tầng hầm của gói thầu CP4d, chủ đầu tư chấp thuận để lại 83 cây cừ Larsen với số tiền hơn 1,7 tỷ đồng, gây lãng phí NSNN.

Thanh tra Chính phủ cũng cho biết, tại gói thầu CP4a (xây dựng đường trạm xe buýt từ Bộ Y tế đến Khuất Duy Tiến), gói thầu CP4b (xây dựng đường trạm xe buýt từ Khuất Duy Tiến - Bến xe Yên Nghĩa), chủ đầu tư, đơn vị tư vấn khi lập bước thiết kế đường đã thay thế mặt đường bê tông nhựa bằng mặt đường bê tông xi măng. Việc thay thế mặt đường đã gây lãng phí NSNN hơn 15 tỷ đồng.

Kết luận cũng chỉ ra trong quá trình triển khai dự án, UBND TP Hà Nội đã tổ chức một số đoàn đi nghiên cứu, khảo sát mô hình hệ thống BRT tại các nước trong nhiều năm.

Tuy nhiên, sau khi kết thúc khảo sát đến nay, 1 đoàn không có báo cáo kết quả; 2 đoàn có báo cáo nhưng không thể hiện nội dung liên quan đến khảo sát. Các tổ cử đi khảo sát không có tài liệu để tham gia, đóng góp gì đối với việc lập dự án đầu tư, thiết kế, dự toán xe BRT.

Trao đổi về vấn đề này, ông Nguyễn Văn Thanh - Chủ tịch Hiệp hội vận tải ô tô Việt Nam cho biết: “Ta đi học nước ngoài nhưng học chưa đến nơi, học phải rút kinh nghiệm, học lộ trình làm ra sao, lời khuyên như thế nào... nhưng ở đây còn thiếu. Cái này ngay từ đầu tôi đã nói, làm đơn độc thế này là rất nguy hiểm.

Tôi thấy tổ chức chịu trách nhiệm về dự án giao thông này là lúng túng, không kiên định và cứ như vậy dư luận xã hội càng hoang mang, trê trách và lên án”.

Ông Nguyễn Văn Thanh cũng cho rằng: Sai ở đây là sai ngay từ đầu về quy hoạch và tới đây sẽ còn phức tạp hơn nữa bởi hàng loạt các dự án chung cư cao tầng mọc lên tại tuyến đường Lê Văn Lương, Tố Hữu.

Ông Thanh cũng đưa ra giải pháp: “Hà Nội cần nhanh chóng làm tuyến đường trên cao dọc Lê Văn Lương - Tố Hữu không thì chết. Bởi chỉ 5, 10 năm nữa các nhà cao tầng về ở hết thì giao thông khu vực này sẽ không xử lý được.

Chúng ta cần phải có biện pháp quyết liệt để hạn chế những phương tiện giao thông cá nhân... Nếu không, ta sẽ còn khổ hơn Thái Lan ở thời điểm 20, 30 năm trước”.

Kim Thoa

Các bài đã đăng: