10:33 | 30/06/2011

Thủy điện An Khê-Ka Nak (Gia Lai): Công trình phi khoa học?

Kỳ I: Chuyện dời dòng, xóa sông

Công trình thủy điện An Khê-Ka Nak (Gia Lai) được khởi công xây dựng từ tháng 11/2005 với tổng công suất 173 MW, hứa hẹn khi đi vào vận hành sẽ mang lại những lợi ích thiết thực. Nhưng kể từ khi khởi công cho đến lúc chặn dòng, lợi ích chưa thấy đâu nhưng hệ lụy từ công trình thủy điện này đã liên tục hiện hữu…

Bức tử sự sống của cư dân

Ngay từ thiết kế ban đầu, thủy điện An Khê-Ka Nak được chia tách thành hai bậc cụ thể. Bậc một (thủy điện bậc 1 tại Ka Nak) lấy nước từ thượng nguồn sông Ba về hồ chứa tại huyện KBang (Gia Lai) với dung tích nước 285 triệu m3 để có thể cho công suất vận hành máy 10MW; bậc hai nằm ở thị xã An Khê (Gia Lai) với dung tích hồ chứa 5,6 triệu m3 và với công suất vận hành máy 160MW. Theo lý giải của nhà thiết kế, thủy điện An Khê dù dung tích hồ chứa nhỏ hơn nhưng công suất vận hành lớn hơn vì tại đây độ dốc lớn. Tại đây, nước khi lưu chuyển qua hệ thống đường ống dẫn (đào xuyên đèo An Khê) chảy mạnh đổ thẳng về sông Kôn (Bình Định) là nơi các tổ máy tiếp theo vận hành nên công suất nhà máy cao hơn tại Ka Nak.

Như vậy theo bản thiết kế này, thủy điện An Khê-Ka Nak không trả nước lại cho dòng sông Ba sau khi vận hành tổ máy như những công trình thủy điện khác, ngược lại nước của dòng sông Ba đã được nắn dòng đổ về sông Kôn (Bình Định). Điều này cũng đồng nghĩa rằng khi thủy điện này hoạt động, thì toàn bộ nước của dòng sông Ba chảy dọc qua thị xã An Khê, thị xã Ayun Pa, huyện KongChro, IaPa, Phú Thiện, Krông Pa (Gia Lai) coi như bị cắt đứt. Trong khi đó từ bao đời nay, dòng sông Ba là nguồn nước duy nhất đảm bảo sự sống cho môi sinh, sinh hoạt, sản xuất cho hàng chục nghìn cư dân sống ở nơi đây. Sông Ba bị chặn dòng nghĩa là các nhà máy công nghiệp đứt nguồn nước sản xuất, nước mạch, nước ngầm đảm bảo môi sinh cũng không còn, nước tưới cho sản xuất cũng cạn kiệt. Hệ lụy nhìn thấy rõ là môi trường sống của cư dân bị ảnh hưởng xấu nghiêm trọng, khô hạn, thiếu nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp xem như chấm dứt, cư dân lâm vào cảnh khốn đốn…

Khuất tất

Chỉ nhìn trên thiết kế đã thấy rõ, lợi thì chưa thấy nhưng đời sống dân sinh bị xâm hại nặng nề. Đến khi tiến hành khởi công, công trình Thuỷ điện An Khê-Ka Nak lại thể hiện nhiều “chiêu thức” tinh quái trong đền bù, tái định cư. Chính quyền địa phương phải giải quyết hàng nghìn đơn thư khiếu nại, phải bao lần tổ chức lực lượng để đảm bảo an ninh trật tự khi người dân bị ảnh hưởng trầm trọng của việc nổ mìn thi công… tụ tập phản ứng mạnh mẽ.

Hàng trăm lượt người dân ở thị xã An Khê, huyện Kbang (Gia Lai)- những nơi chịu ảnh hưởng khi dự án Nhà máy Thủy điện An Khê- Ka Nak triển khai- kéo đến các cơ quan công quyền của huyện, thị xã và lên tỉnh đòi quyền lợi. Nhưng công trình này vẫn tiến hành chặn dòng tích nước.

Ông Huỳnh Thành - Phó chủ tịch Thường trực HĐND tỉnh (nhiệm kỳ trước) nói: “Cứ đến ngày tiếp dân là có không ít người dân vùng này lên trình bày những bức xúc. Dự án về, dân đã ủng hộ rất nhiều. Vì thế EVN cũng cần giúp dân để họ có cuộc sống ổn định lâu dài”.

Nguy cơ thiếu đói đối với nhiều hộ dân tái định cư đã và đang nguy có tiếp tục xảy ra. Trước tình hình đó, năm 2010 lãnh đạo tỉnh đã gấp rút chỉ đạo các cấp chính quyền huyện KBang phải cấp gạo cứu đói cho dân, không được để dân thiếu đói. Bởi thực tế, công trình này đã khiến tình hình kinh tế - xã hội của huyện KBang bị biến động, do đất sản xuất nông nghiệp, đất ở, ao, vườn bị mất chiếm hơn 2.500 ha. Thực trạng này kéo theo 1.100 hộ bị mất đất.

Trong khi đó lãnh đạo huyện KBang cho biết: Quá trình lập dự án cho đến khi đền bù, hỗ trợ tốn nhiều thời gian làm ảnh hưởng đến đời sống và sản xuất của nhân dân. Cơ chế bồi thường, hỗ trợ thay đổi hàng năm gây cho nhân dân thắc mắc, khiếu nại. Ban 7 cũng chậm giải quyết các loại đất ốc đảo, bán ngập, đất sản xuất nông nghiệp, không có đường đi khi hồ tích nước. Đặc biệt, khu tái định canh làng Kroi - thị trấn Kbang chỉ mới thực hiện vài công đoạn, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất…”.

Nhiều vấn đề đến nay vẫn chưa ngã ngũ khiến hàng trăm lượt dân ở trong vùng dự án vẫn ùn ùn đến các cơ quan công quyền. Song, nỗ lực của EVN về vấn đề nóng này vẫn đang cầm chừng khi họ chưa tiếp tục rút hầu bao để giải quyết nhiều vấn đề còn khiếm khuyết. Trong công văn gửi UBND tỉnh Gia Lai, Ban 7, EVN nêu rõ: “Tính đến ngày 12/10/2010, tổng mức đầu tư (TMĐT) chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của công trình trên 301 tỷ đồng; theo TMĐT hiệu chỉnh năm 2009 là trên 868 tỷ đồng, tăng 567 tỷ đồng”. Cũng trong công văn này, EVN lo ngại dự án đầu tư sẽ kém hiệu quả, phải điều chỉnh lại quy hoạch và TMĐT. Và đây cũng là lý do chính khiến EVN trù trừ trong việc giải quyết tiếp những vấn đề tồn đọng.

Trong quá trình nổ mìn thi công công trình có đến 17 trụ sở làm việc của các cơ quan trực thuộc Huyện ủy, UBND huyện bị “rung rinh”; 60 ngôi nhà của nhân dân vùng xung quanh công trường bị nứt tường, vách, cùng hàng chục hộ dân thị trấn Kbang bị ảnh hưởng khói, bụi từ các trạm nghiền, sàng đá trên công trường.

130 ha đất bán ngập của người dân thị trấn KBang chưa được bồi thường. Sản phẩm nông nghiệp của họ không thể thu hoạch được vì đường đi bị ngập khi hồ chứa Ka Nak tích nước

Công Anh (baoxaydung.com.vn)

Bản in

Các bài đã đăng: