15:16 | 14/05/2019

Di sản giữa dòng xoáy

(Xây dựng) - Chưa bao giờ nguy cơ biến mất của các di sản kiến trúc lại hiện rõ như hôm nay. Không gì khác, chính con người đang tự hủy hoại các giá trị di sản quanh mình dưới đủ hình thức, thậm chí phá hoại một cách vô thức.


Ảnh minh họa. Nguồn: Internet

Cuối tuần trước, thông tin về tạm hoãn hạ giải nhà thờ chính tòa Bùi Chu đã được đăng tải trên trang web của Giáo phận Bùi Chu (giaophanbc.org), văn bản này nêu rõ: "Sau khi cầu nguyện, suy nghĩ, lắng nghe ý kiến của các linh mục hữu trách và những người thành tâm thiện chí về công trình nhà thờ chính tòa Bùi Chu, chúng tôi xin thông báo tạm hoãn việc hạ giải nhà thờ của giáo phận của chúng tôi".

Dù chỉ dừng ở mức độ “tạm hoãn”, nhưng điều đó cũng cho thấy, thái độ lắng nghe và phản hồi một cách có tiếp thu, chọn lọc là điều đáng trân trọng từ những người ra quyết định đối với số phận của một công trình kiến trúc.

Lần ngược lại những gì đang diễn ra, lại thấy, không ít di sản kiến trúc, đô thị có lịch sử hàng trăm năm bị hủy hoại bởi sự nôn nóng phát triển bằng mọi giá của các cấp chính quyền. Lấy ngay như Đà Lạt, một TP “Tiểu Paris” của Đông Dương, được định dạng là "TP trong cây cỏ và cỏ cây trong TP" mê hoặc lòng người, cũng đang đứng trước nguy cơ dần tan rã, trở thành ký ức, một TP phi danh tính - không thể nhận dạng.

Một trong những nguyên nhân khiến Đà Lạt bị đe dọa là bởi sự xâm hại của chính con người, của việc tiếp cận cách quản lý đô thị chỉ nhằm vào lợi ích kinh tế trước mắt, thiếu tôn trọng khoa học đô thị.

Theo PGS.TS.KTS Nguyễn Hồng Thục, Đà Lạt đang mang trong lòng một quỹ di sản đô thị du lịch, xanh. Bởi vậy, cần có chính sách bảo tồn và phát triển các không gian công cộng cho một TP này theo hướng đề cao tầm quan trọng của xã hội nhân văn với hình ảnh của con người đô thị cởi mở, sáng tạo hơn thông qua thiết lập chuỗi trung tâm hoạt động công cộng, gồm không gian lịch sử, không gian mở, không gian giao tiếp, đối thoại, không gian xanh của nền kinh tế trí thức.

Vì vậy, theo bà Thục, chính quyền đô thị cần thiết lập các chính sách đảm bảo cho các khu vực công cộng vĩnh viễn thuộc về tài sản chung của TP. Cách làm hiện nay của bản quy hoạch của Đà Lạt là tư nhân hóa đất và tài sản công cộng một cách nông cạn.

Còn trên nền đô thị Đà Lạt hiện hữu, nếu xây dựng mới một hệ thống giao thông phủ khắp TP mới, cấy vào lõi đô thị nhưng trung tâm thương mại bề thế, nó sẽ “góp công lớn” làm thay đổi hệ sinh thái của khu vực này từ cân bằng tự nhiên sang mất cân bằng cưỡng bức. Việc bê tông hóa bề mặt các công trình xây dựng sẽ diễn ra và như thế càng làm cho khí hậu nóng lên. Khi đó, các khách sạn, nhà hàng sẽ tăng công suất sử dụng máy lạnh. Và thế là ô nhiễm càng tăng ô nhiễm. Không khí của Đà Lạt sẽ ngày càng ngột ngạt.

Theo các chuyên gia, thứ tài nguyên được coi là hấp dẫn nhất của Đà Lạt là khí hậu lạnh, cảnh quan thơ mộng. Thế nên, nếu gia tăng áp lực dân số cho đô thị này, sẽ diễn ra một kịch bản y hệt như đã diễn ra ở các TP khác đó là phân lô bán nền, tàn phá tài nguyên, ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội… Khi đó, Đà Lạt sẽ hết giá trị, sứ mệnh “Paris nhỏ” chấm dứt, để biến thành một thị tứ bụi bặm, ồn ào, nóng bức như bất kỳ thị tứ hiện hữu nào khác ở Việt Nam.

Từ thực tế nhà thờ Bùi Chu cho đến đô thị Đà Lạt, dường như, các di sản kiến trúc của Việt Nam đang phải chống chọi và chơi vơi nhường bước giữa ào ạt xây dựng của quá trình đô thị hóa.

Trước những nguy cơ hủy hoại di sản đáng báo động đó, việc lắng nghe thấu đáo ý kiến của các chuyên gia, là điều cần thiết. Bởi, những nhà nghiên cứu lịch sử và văn hóa khách quan vẫn không bi quan cho rằng luôn có mâu thuẫn giữa bảo tồn di sản văn hóa và phát triển kinh tế. Kinh nghiệm cho thấy, có thể dung hòa bảo tồn và phát triển, nếu biết hỗ trợ, bổ sung, đào sâu nhận thức, tìm ra giải pháp thỏa đáng, thì có thể biến di sản thành tài nguyên quý phục vụ phát triển.

Nghĩ là thế! Nhưng tiếc thay, thực tiễn lại không như mong muốn. Ý kiến của các nhà khoa học vẫn chưa thể ra khỏi phòng họp.

Ngọc Lý

Các bài đã đăng: