07:00 | 10/02/2019

Sắc màu không gian Xuân đô thị

(Xây dựng) - Cứ mỗi độ Xuân về, các đô thị lớn bé đều ít nhiều dành một khoản đầu tư đáng kể cho việc điểm tô sắc màu và ánh sáng cho không gian đô thị của mình. Là một người lạ hay là một người con xa quê hương lâu năm, khi đến với TP thì điều tác động mạnh nhất đến ấn tượng và cảm xúc của người đó chính là điểm nhấn từ các công trình sản phẩm trang trí đô thị.

KTS Hoàng Minh Thành chia sẻ quan điểm: "Sẽ là ngộ nhận nếu đánh đồng về tính chất hoành tráng trong trang trí đô thị với cái đẹp".

Ngày nay, rất nhiều đô thị được trang trí thiên về quy mô hơn là chất lượng trong khi bản chất của sự hoành tráng không bao hàm ý nghĩa của cái đẹp.

Trong ký ức của thế hệ sinh sau 30/4/1975 ở Hà Nội và TP.HCM, tuổi thơ gắn với Tết cổ truyền và chào đón các ngày lễ lớn là sắc màu của đường phố với mô tuýp: băng rôn khẩu hiệu, đèn nhấp nháy treo chăng ngang phố, tranh cổ động, áp phích dựng khắp các ngã tư. Cầu kỳ nhất là sự bố trí tiểu cảnh ở các quảng trường, công viên.

Hà Nội trong mắt KTS Trần Huy Ánh vẫn còn nhớ mãi hình ảnh công trình trang trí tháp phát sóng Đài tiếng nói Việt Nam trên đường Bà Triệu những năm đầu thập kỷ 90. Với ánh sáng chiếu vừa phải, ban đêm công trình phát huy được hiệu ứng thẩm mỹ in bóng lên nền trời, hướng về dòng người di chuyển từ Hồ Gươm xuôi về Bà Triệu đẹp như dòng sông ánh sáng.

Hay như cuối những năm 90, việc đầu tư ánh sáng cho công trình kiến trúc vốn đã nổi tiếng sẵn có bằng kỹ thuật gắn đèn đặt thấp từ nền hắt lên đã biến Nhà hát lớn Hà Nội trở thành một sân khấu lung linh, một không gian đặc biệt dành cho những ai muốn thưởng ngoạn, dạo phố cuối tuần.

KTS Võ Đức Hiền cho rằng, ở Việt Nam, việc biểu diễn cây cối hóa trang hay lễ hội hoa là hợp lý nhằm tôn vinh văn hóa xứ nhiệt đới cây trái. Các lễ hội trang trí tạo ra nhiều hiệu ứng tốt như Festival Huế, Hoa Đà Lạt, Đường Hoa Nguyễn Huệ Sài Gòn, Phố Hoa Hà Nội vào mỗi dịp Tết. Một không gian đặc trưng mang nhiều màu sắc văn hóa Việt Nam rất đáng khen ngợi và trân trọng.

Đời sống ngày một nâng cao, các đô thị đua nhau đi tìm diện mạo mới cho mình bằng những dự án công trình trang trí tạo điểm nhấn.

Năm 2009, Hội đồng Anh tổ chức cuộc thi “Đánh thức không gian Hà Nội”. Giải nhất của cuộc thi là phương án chiếu sáng cầu Long Biên, với ý tưởng vô cùng đơn giản: Chín nhịp cầu cũ từng bị bom Mỹ phá hủy sẽ được “tái hiện” bằng hệ thống chiếu sáng, để cùng những nhịp cầu còn lại tạo nên một cây cầu Long Biên nguyên vẹn bằng ánh sáng và trở thành điểm nhấn vào mỗi dịp cuối tuần. Vậy nhưng, tám năm đã trôi qua, ý tưởng này vẫn chỉ nằm trên giấy bởi số tiền cho Dự án tầm 100 tỷ đồng không có nguồn đầu tư.

Hay như từ năm 2016, Sở VHTT&DL Hà Nội đã tổ chức cuộc thi trang trí đô thị lần thứ nhất. Đây thực sự là sự quan tâm, đánh dấu thái độ cầu thị và muốn thay đổi của các cơ quan chức năng trong vấn đề trang trí đô thị hiện nay.

Tuy nhiên, dư luận vẫn chưa hết bức xúc khi điểm lại những công trình "dấu ấn" trang trí đô thị trở thành sự ám ảnh khó phai.

Tháng 01/2015, Hải Phòng lắp dàn đèn LED trang trí với kinh phí gần 15 tỉ đồng trên đường Lê Hồng Phong. Sau đó 5 tháng, dàn đèn hỏng trước khi nghiệm thu, buộc phải tháo dỡ. Tháng 01/2016, dàn đèn gồm 20 bông hoa cuống xanh cánh tím, cao khoảng 4m được lắp đặt tại đài phun nước ở quảng trường Đông Kinh Nghĩa Thục (Q.Hoàn Kiếm, Hà Nội). Những đài hoa này lập tức bị chê xấu. Cụm đèn trang trí này cũng được gọi vui là đèn trang trí hình hoa rau muống dựa trên màu tím. Tháng 01/2017, một mô hình rồng bằng hoa giả màu vàng được dựng ở đường Lê Hồng Phong (Hải Phòng). Tuy mô hình chưa dựng xong hẳn, nhưng đã có nhiều bàn tán về hình thức của nó. Phần lớn cho rằng nó quá xấu, xấu như giun, như sâu... Chính vì thế, Hải Phòng đã cho gỡ mô hình này. Tháng 12/2017, trang trí đèn cổng chào ở TP Cần Thơ được một tài khoản mạng xã hội đăng lên cho rằng mô hình này giống nội y và được cư dân mạng chia sẻ.

Cái đẹp trong thiết kế trang trí đô thị phải được khai thác từ góc độ văn hóa. Sẽ là rất xa lạ nếu áp dụng một cách máy móc cùng một kiểu trang trí cho các đô thị khác nhau trên khắp cả nước. Người làm nghề kiến trúc và người thiết kế trang trí cho các đô thị nói chung cần hiểu được các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể của mỗi đô thị theo từng thời kỳ, để có được chủ đề và ý nghĩa truyền tải nội dung thông qua các phương pháp tạo hình. Với mỗi đô thị, theo đặc điểm vùng miền, nên có những chủ đề và cách thức thể hiện khác nhau. Làm sao để các đô thị vùng Đồng bằng sông Hồng khác biệt với đô thị miền Trung hay đô thị vùng ĐBSCL; TP Huế nên có các hình thức trang trí khác với Hà Nội… Chỉ khi đó, văn hóa mới thực sự là một câu chuyện, được truyền tải bên trong của các hình thức thể hiện nghệ thuật trang trí công cộng, mang lại cái hồn cho thiết kế đô thị. Các thiết kế cần phù hợp với không gian văn hóa, cảnh quan đô thị.

“Nhiều thành phố trên thế giới có hẳn một Ủy ban tư vấn cho lĩnh vực trang trí đô thị, với sự góp mặt của nhiều chuyên gia trong các lĩnh vực liên quan” - KTS Trần Huy Ánh cho biết. “Nếu chưa làm được điều ấy, bên cạnh các cuộc thi, tôi nghĩ các thành phố của chúng ta cũng nên kêu gọi, thậm chí đặt hàng các nghệ sĩ trong lĩnh vực nghệ thuật đường phố cùng sáng tạo để tìm giải pháp làm đẹp cho đô thị của mình. Dù bằng ngân sách hay theo hình thức xã hội hóa, việc tập trung nguồn lực, tạo nên những điểm nhấn trang trí quan trọng và chất lượng trong đô thị vẫn hợp lý hơn rất nhiều so với cách làm ào ạt, chạy theo số lượng như hiện nay”.

Ông Vi Kiến Thành - Cục trưởng Cục Mỹ thuật - Nhiếp ảnh - Triển lãm (Bộ VHTT&DL), nhận định nhiều cách trang trí không gian công cộng hiện tại phi khoa học về ánh sáng. “Chúng ta còn thiếu nhiều người về mảng điêu khắc, trang trí đô thị. Do đó, việc này nhiều khi được phó mặc cho cán bộ văn hóa của Sở. Họ có thể qua đào tạo nhưng không làm được việc họ không chuyên. Chính vì thế, họ sẽ dựa trên những mẫu có sẵn hoặc chỉ sáng tạo được những mẫu cho là đẹp nhưng trong khả năng thẩm mỹ của họ thôi".

Để làm được tốt hơn, cần bỏ tư duy trang trí khẩu hiệu trong việc trang hoàng TP. Việc trang hoàng này cần có tính chất của những tác phẩm điêu khắc bằng ánh sáng, bằng cây, bằng hoa... Chính vì thế, để trang hoàng riêng cho những dịp Tết thì có thể làm những dạng “điêu khắc thời vụ”, “điêu khắc đường phố”. Tính thời vụ không nhất thiết phải bền vững nhưng trong thời gian tồn tại, nó rất đẹp. Người dân có thể “check-in”, chụp ảnh. Sau đó, những tác phẩm không nhất thiết phải tồn tại tiếp. Đó là những tác phẩm có chủ đề nhất định, được làm và đặt ở những nơi dễ tiếp cận với người dân. Nó cũng nên có những câu chuyện riêng của địa phương.

Đồng quan điểm này, ông Vi Kiến Thành cũng cho rằng nghệ sĩ luôn sẵn sàng kết nối để thiết kế mỹ thuật cho các không gian công cộng, vì tình yêu nghệ thuật và vì trách nhiệm với cuộc sống, họ sẵn sàng làm giúp, không lấy tiền, để có đô thị đẹp. Tuy nhiên, ông Thành cũng rất mong muốn, việc trang trí đô thị có một nguồn quỹ ổn định. Từ đó, có thể “đặt hàng” các nghệ sĩ để làm các tác phẩm ra tấm ra món.

Huệ Anh

Các bài đã đăng: