08:15 | 11/07/2008

Hướng tới Lễ kỷ niệm 1000 năm Thăng Long-Hà Nội (1010-2010): “Những ngôi nhà lịch sử cách mạng” ở Hà Nội

Nhà số 48 phố Hàng Ngang, Hà Nội - nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh viết Tuyên ngôn độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa

Ngôi nhà số 48 nằm sát lề đường phía phải phố Hàng Ngang, trong khu phố cổ Hà Nội. Đây là đất phường Diên Hưng, tổng Hữu Túc (sau đổi là tổng Đông Thọ) huyện Thọ Xương phủ Hoài Đức. Nay di tích này thuộc phường Hàng Đào, quận Hoàn Kiếm, Hà Nội. Ngôi nhà xưa xây theo lối cổ, quay hướng Đông, có 2 tầng thấp. Nhà là cửa hàng bán tơ lụa vải vóc của hiệu Phúc Lợi giữa khu buôn bán sầm uất nhất Kinh thành.

Chủ ngôi nhà là ông bà Trịnh Phúc Lợi. Đến những năm đầu thế kỷ XX, ông bà Lợi đã trao cho vợ chồng người con lớn là Trịnh Văn Bô quản lý. Ngôi nhà đã được ông bà Bô sửa sang, tôn tạo theo lối kiến trúc hiện đại thời thuộc Pháp.

Nhà có 4 tầng, tầng dưới làm cửa hàng bán tơ lụa, tầng 2 và tầng 3 có nhiều phòng dùng làm phòng tiếp khách, phòng ăn, phòng ngủ; tầng 4 ngoài phòng dùng làm kho chứa hàng còn có một sân thượng phơi phóng. Ngôi nhà chạy dài, sâu hun hút theo kiểu "nhà ống" cổ truyền, mặt trước là cửa hàng, còn mặt sau quay ra 35 phố Hàng Cân. Với địa thế nằm lọt giữa khu buôn bán sầm uất, người đi kẻ lại lúc nào cũng đông đúc, hơn nữa khách hàng ra vào nhiều, nên ngôi nhà đã sớm được chọn làm địa điểm đón lãnh tụ Hồ Chí Minh. Hơn thế, gia đình ông bà Trịnh Văn Bô là một gia đình yêu nước, được giác ngộ cách mạng và là một trong những cơ sở cách mạng tại nội thành, nên khi Hồ Chủ tịch từ chiến khu Việt Bắc về Hà Nội, ngôi nhà 48 Hàng Ngang đã được chọn làm nơi ở và làm việc của Người cùng các đồng chí trong Thường vụ Trung ương Đảng trong những ngày đầu cách mạng.

Trong chuỗi sự kiện lịch sử trọng đại tháng 8-1945, ngày 22-8-1945, tại số nhà 48 phố Hàng Ngang, đồng chí Trường Chinh - Tổng Bí thư cùng với Thường vụ Trung ương Đảng họp, ra chỉ thị cho các nơi tiếp tục giành chính quyền theo gương Hà Nội và cử đồng chí Lê Đức Thọ lên Tân Trào đón Chủ tịch Hồ Chí Minh về Hà Nội. Ngày 25-8-1945, Người về đến Thủ đô. Các đồng chí Võ Nguyên Giáp, Trường Chinh đã đưa Bác tới số nhà 48 phố Hàng Ngang, xe ô tô đưa Bác không đỗ ở cửa trước mà đi vòng lối cổng sau thuộc phố Hàng Cân vào tận sân trong... Bà Hoàng Thị Minh Hồ, vợ ông Trịnh Văn Bô kể: "Tôi nhớ lần đầu tiên Chủ tịch Hồ Chí Minh đến nhà tôi. Người mặc rất giản dị, áo nâu, quần soóc nâu, đội mũ dạ, đi dép cao su con hổ trắng, tay cầm can. Khi Người bước vào nhà, vợ chồng tôi ra chào, chúng tôi đưa Người lên gác 3, nơi tôi đã dọn sẵn một buồng đủ tiện nghi để Người ở. Sau đó, Người lại xuống tầng 2 ở luôn cùng các đồng chí mình và làm việc tại đó".

Trong cuốn sách "Những năm tháng không thể nào quên", đồng chí Võ Nguyên Giáp đã từng viết: "Về Hà Nội, chúng tôi ở phố Hàng Ngang. Thành ủy đã bố trí cho chúng tôi ở tại một gia đình cơ sở...Anh chị chủ nhà đã dành cho chúng tôi một tầng gác 2. Bác được mời lên tầng 3 làm việc cho yên tĩnh. Nhưng Bác không thích ở một mình, cùng xuống ở với chúng tôi".

Căn phòng ở tầng 2 dùng làm phòng họp của Bác với các đồng chí trong Thường vụ rộng chừng 60m2. Chính giữa phòng là một chiếc bàn chữ nhật có kích thước lớn bằng gỗ màu cánh gián sẫm, 8 chiếc ghế tựa mềm bọc nỉ xanh phủ trắng. Tại đây Hồ Chủ tịch đã chủ trì cuộc họp với Thường vụ Trung ương Đảng để chuẩn bị cho việc ra mắt Chính phủ lâm thời trước quốc dân vào ngày 2-9-1945. Sát tường là một hàng ghế 5 chiếc, đồng chí Võ Nguyên Giáp thường dùng để nghỉ sau những lúc làm việc mệt mỏi. Góc phải phía ngoài của phòng họp còn có một chiếc bàn nhỏ và một chiếc ghế tựa cũng được bọc nỉ phủ vải trắng. Trên bàn là chiếc máy chữ mà Bác Hồ đã dùng từ chiến khu Việt Bắc đưa về. Đây là chiếc máy chữ mà Bác dùng để đánh các chỉ thị của Đảng và soạn thảo Tuyên ngôn Độc lập.

Qua hành lang sang phía ngoài là 2 căn phòng, một phòng của Bác và một phòng tiếp khách. Phòng khách có ban công nhìn ra mặt phố Hàng Ngang. Căn phòng rộng chừng 50m2, có cửa kính, cửa chớp, che rèm lụa trắng. Sát tường phía bên trái có kê một chiếc tủ và một đi văng ở góc, nơi các đồng chí bảo vệ thường ngồi quan sát. Căn phòng nhỏ của Bác diện tích khoảng 20m2, đồ đạc rất đơn sơ. Góc trong kê một chiếc bàn tròn có đường kính 1m2, một chiếc ghế bành có tựa cao, bọc vải trắng. Góc bên đặt một chiếc đi văng, một chiếc tủ gỗ màu cánh gián và một chiếc giường vải xếp Bác vẫn nằm.

Chính tại căn phòng nhỏ bé này, Bác Hồ đã khởi thảo bản Tuyên ngôn Độc lập khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà.

Nhà số 5D Hàm Long - nơi thành lập Chi bộ Cộng sản đầu tiên

Cuối tháng 3 năm 1929, những người tiên tiến trong Kỳ bộ Bắc kỳ và Tỉnh bộ Hà Nội là các đồng chí Ngô Gia Tự, Nguyễn Đức Cảnh, Nguyễn Phong Sắc, Trần Văn Cung ... đã họp tại số nhà 5D phố Hàm Long để thành lập Chi bộ Cộng sản. Đồng chí Trần Văn Cung, tức (Quốc Anh) được cử làm Bí thư, riêng đồng chí Nguyễn Phong Sắc vì bận công tác đột xuất nên vắng mặt nhưng vẫn được công nhận là thành viên chính thức.

Chi bộ Cộng sản đầu tiên của Việt Nam được thành lập ở Hà Nội là một thắng lợi quan trọng của tư tưởng vô sản trong cuộc đấu tranh với tư tưởng phi vô sản và các xu hướng quốc gia khác. Tại Đại hội Kỳ bộ Thanh niên Bắc kỳ lần thứ II (28-3-1929), chủ trương thành lập Đảng Cộng sản được nhiệt liệt tán thành. Nhưng đến Đại hội Thanh niên toàn quốc họp ở Hương Cảng (Trung Quốc) từ ngày 1-5-1929, đề nghị thành lập Đảng Cộng sản của Đoàn bắc Kỳ do đồng chí Ngô Gia Tự dẫn đầu đã bị Tổng bộ Thanh niên bác bỏ. Ngay sau đó, đoàn Bắc Kỳ bỏ đại hội ra về, triệu tập cuộc họp tại ngõ chùa Hương Tuyết (Bạch Mai) để bàn việc xúc tiến thành lập Đảng. Ngày 17-6-1929, tại số nhà 312 phố Khâm Thiên, Đông Dương cộng sản Đảng chính thức thành lập. Chính cương và Tuyên ngôn của Đảng được công bố. Tờ báo Búa Liềm, cơ quan Trung ương của Đảng và các tổ chức quần chúng của Đảng cũng lần lượt ra đời tại Hà Nội.

Ngôi nhà 5D Hàm Long có 1 tầng, mái lợp ngói ta, một bên giáp nhà số 5C, một bên là ngõ nhỏ ăn sang phố Lê Văn Hưu. Chính địa thế này đã giúp cho các đồng chí của Đảng an toàn. Căn nhà 5D hiện được giữ làm nhà trưng bày của Bảo tàng Hà Nội, các đồ đạc bày biện trong nhà còn lại gần như xưa. Diện tích và mặt bằng vẫn được giữ nguyên.

Nhà số 8 Lê Thái Tổ - nơi ở của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những ngày đầu kháng chiến chống thực dân Pháp

Nơi đây trước kia gọi là đường vua Lê hay đường Bờ Hồ, thuộc phần đất của các thôn Khánh Thụy tả, Khánh Thụy hữu, Tự Tháp, Phúc Phố, Tô Mộc. Tất cả những thôn này đều thuộc Tổng Tiền Túc, huyện Thọ Xương cũ.

Di tích nhà số 8 phố Lê Thái Tổ hiện nay không còn nữa nên việc xác định niên đại xây dựng của ngôi nhà chưa cụ thể. Nhưng vì đây là ngôi nhà của viên Chánh án tòa Thượng thẩm Moocse (Tòa án Tối cao của Pháp tại Hà Nội) nên có thể đoán định niên đại xây dựng nó cùng thời với ngôi nhà của Tòa án Tối cao ở phố Lý Thường Kiệt, vào những năm 20 của thế kỷ XX.

Di tích số 8 phố Lê Thái Tổ trông ra Hồ Gươm - trung tâm Hà Nội. Di tích xưa có diện tích trên 2.000m2 được kiến trúc thiết kế theo kiểu biệt thự của Pháp với 8 buồng ở, hai tầng thoáng rộng.

Theo lịch sử cách mạng, ngày 24-8-1945, Bác Hồ từ căn cứ địa Việt Bắc về tới Hà Nội và ở tại số nhà 48 Hàng Ngang. Nhưng sau một thời gian, để đảm bảo an toàn, Bác đã chuyển đến số 8 Lê Thái Tổ để ở trong những ngày đầu đất nước độc lập. Tại đây, Trung ương đã quyết định nhiều chủ trương lớn như chuẩn bị cho Tổng tuyển cử đầu tiên ở Việt Nam; tăng gia sản xuất cứu đói, diệt giặc dốt; chống bọn phản động Việt quốc, Việt cách; chống âm mưu trở lại của thực dân Pháp... Mặc dù ngôi nhà số 8 phố Lê Thái Tổ đã bị thực dân Pháp bắn nát từ ngày đầu toàn quốc kháng chiến (tháng 12-1946), nhưng vẫn mang ý nghĩa to lớn trong lịch sử cách mạng Việt Nam.

Nhà số 90 Thợ Nhuộm - nơi đồng chí Trần Phú, Tổng Bí thư đầu tiên của Đảng viết Dự thảo "Luận cương chính trị" của Đảng

Nhà số 90 phố Thợ Nhuộm trước đây là nhà riêng của một công chức Phủ toàn quyền tên là Đuyô. Năm 1930, đồng chí Trần Phú từ Liên Xô về nước đã được bố trí ở tại tầng hầm cùng với nơi ở của anh bếp, bồi... Chính tại đây, đồng chí Trần Phú đã dự thảo bản Luận cương chính trị của Đảng. Với văn kiện này công nhân và nhân dân Việt Nam đã có một Cương lĩnh cách mạng phản ánh đúng quy luật khách quan của xã hội Việt Nam lúc bấy giờ, đáp ứng được những đòi hỏi cấp bách của lịch sử.

Ngay từ năm 1960, trong dịp kỷ niệm 30 năm ngày thành lập Đảng, Thành ủy - Uỷ ban Hành chính thành phố Hà Nội, Sở Văn hóa Thông tin Hà Nội đã coi ngôi nhà 90 Thợ Nhuộm là một trong những di tích quan trọng trong hệ thống các di tích cách mạng như 5D Hàm Long, 48 Hàng Ngang...

Năm 1980, nhân kỷ niệm 50 năm Ngày thành lập Đảng, đồng chí Tổng Bí thư Lê Duẩn đã tới thăm và cắt băng khánh thành bức tượng đồng chí Trần Phú. Bức tượng bán thân bằng đồng đặt tại vườn hoa phía sân trong của ngôi nhà.

Hiện nay, tầng hầm đó được xếp đặt đúng như thời kỳ đồng chí Trần Phú làm việc tại đây. Địa chỉ 90 phố Thợ Nhuộm đã trở thành Nhà lưu niệm./.

Huyền Thanh (baoxaydung.com.vn)

Bản in
Tags: ,  ,  ,  ,  

Các bài đã đăng: