07:17 | 11/02/2018

Những ngọn đèn biển tiền tiêu đất Việt

1. Gió bấc nâng những con tàu ra đảo đến lên tận tầng mây, rồi lại tự nhấn chìm xuống tận đáy, biển vần vũ trắng xóa cả vùng cửa khẩu Vạn Gia, những con tàu cứ vật lộn với sóng gió, nhiều người say mặt tái xanh mét, trên da mặt họ đọng đầy nước, miệng mặn chát… Từ cảng Mũi Ngọc ra đảo Vĩnh Thực (Móng Cái, Quảng Ninh) hơn nửa giờ đồng hồ, có người cả đời chỉ đi một lần, còn những ai đi tiếp nữa phải có sức khỏe và được sóng biển sát hạch minh bạch.

Con đường dẫn vào đảo quanh co, mấy rặng cây phi lao và loài cây hoa dại nở vàng óng một ải dài, thơ mộng như tranh vẽ của các họa sĩ. Câu chuyện của chính trị viên Lương Ngọc Kiểm - bộ đội đảo Vĩnh Thực, dân gốc xã Đức Chính, Đông Triều, Quảng Ninh nổ như ngô rang. Bộ đội mê gái đảo và đã “chết” vì cái nước da trắng như trứng gà bóc, tiêu biểu như chàng Nguyễn Vũ Duy Tân, Cao Xuân Chiều, họ đã lấy vợ, sinh con và con đã sinh cháu.

Gặp gỡ với Bí thư Nguyễn Văn Đông, Chủ tịch Lê Đình Trọng xã Vĩnh Thực gọi là “trình làng”, tôi vội leo lên đỉnh núi cao nhất đảo, 86m so với mặt nước biển. Năm 1986 Việt Nam xây dựng hải đăng này cao 28m. Ngọn hải đăng số 1 do Xí nghiệp Đảm bảo hàng hải thuộc TCty Hàng hải miền Bắc (Bộ GTVT) quản lý. Biên chế 8 người quản lý và vận hành, Nguyễn Đình Vượng, sinh năm 1972, người Mê Linh, Hà Nội cao tuổi và lâu năm nhất với ngọn đèn này. Họ sống gắn bó như chân với tay, chỉ với thu nhập chế độ đãi ngộ người hưởng lương công tác ở miền núi hải đảo, không có ưu tiên đặc thù nào khác, rất nghèo vật chất, rất thiếu thốn tinh thần. Tuyến này bắt đầu từ đèn hải đăng số 1 đảo Vĩnh Thực tiếp là đảo Cái Chiên, đảo Trần và các đảo dọc biên giới thuộc huyện đảo Vân Đồn, Cô Tô, vịnh Bái Tử Long và biển Đông. Hải đăng trên đảo Vĩnh Thực là đèn cấp 1 chớp đơn, chu kỳ 5 giây/lần, mùa đông thắp đèn từ 17h30 - 6h sáng, mùa hạ thắp đèn từ 18h - 5h30 sáng.

Ngọn hải đăng số 1 Việt Nam trên đảo Vĩnh Thực trước sóng biển gió trời, tổ chức Khí tượng quốc tế đánh giá hoạt động chuẩn tuyệt đối, hàng đêm vẫn soi đường cho hàng vạn con tàu qua lại và cả lòng người dân vùng biển biên giới của hai nước Việt - Trung một sự yên bình. Các nhà sử học thường nói, đứng ở trên cao dễ nhìn xa hơn, thấu tỏ vạn vật vận động chi tiết hơn, cuộc sống bận mải cơm áo, gạo tiền, thường hay sao lãng lời các bậc tiền bối dạy.

2. Tôi có ý định ra Hoàng Sa từ lâu mà chưa thể nào có cơ hội. Nhưng rất may, tôi biết tin ông Nguyễn Thái Phong ở Hải Phòng, người đã giữ 30 năm nay “Bộ tài liệu đèn biển miền Trung Việt Nam”, tìm đến để hỏi cặn kẽ về ngọn đèn hải đăng trên quần đảo Hoàng Sa. Theo tài liệu gốc bằng tiếng Pháp, có đóng dấu đỏ và chữ ký sống, gồm 36 trang kể cả bìa, nội dung là các tờ khai theo mẫu chung các thông số kỹ thuật của 33 phao tiêu và ghi lại nhật ký hoạt động của các ngọn đèn biển thuộc 10 khu vực miền Trung của Việt Nam. Trang lý lịch đèn biển Pattle (Hoàng Sa) được viết bằng mực tím, có bản đồ và sơ đồ minh họa chi tiết, kỹ sư công trình là Gauthier là người khảo sát nghiên cứu, Cty Barbier Benard et Turnne có trụ sở tại Pa-ri thiết kế xây dựng năm 1937 và hoàn thành 1938. Vị trí địa lý đèn hải đăng Pattle 16032’2’’ vĩ độ Bắc, 111035’8’’ kinh độ Đông, tổ chức Khí tượng quốc tế đặt mã đèn Pattle 48-860 (48 là ký hiệu tên nước - Việt Nam). Công trình đèn Pattle là một khối kim loại, đặt trên khối bê tông, tổng chiều cao 17m, khả năng chịu lực 300 kg/m2. Sổ sách ghi vật liệu 70 tấn, trong đó có 4 tấn kim loại, vận chuyển bằng tàu nhỏ vào thời điểm giao mùa biển lặng. Nguyên liệu đốt bằng gas xúc tác được chứa trong bộ 10 ống, ánh sáng màu trắng, nhấp nháy 8 giây/lần, tàu thuyền nhìn thấy đèn bán kính 14 dặm (22,5km), đài quan sát đặt ở bầu đèn cao 4,5m. Hải đăng Pattle chỉ đường các con tàu ra vào quần đảo khu vực mũi Tây quần đảo Hoàng Sa thuộc nhóm đảo lưỡi liềm như đảo Quang Hoà, đảo Duy Mộng và các rạn san hô Hải Sâm, thời Pháp do Sở Hải đăng Hải Phòng quản lý.

Qua câu chuyện tôi được biết, ông Nguyễn Thái Phong nhận tài liệu này từ một người đồng nghiệp cùng ngành đảm bảo hàng hải thuộc chính quyền Việt Nam Cộng hoà đã nghỉ hưu, nghe giọng nói gốc người miền Trung, ông không chịu nói tên, thời điểm nhận tài liệu độ hơn 10 năm sau giải phóng miền Nam. Gần đây khi chủ quyền biển đảo Hoàng Sa và Trường Sa rộ lên chuyện Trung Quốc xâm chiếm, dư luận trong ngoài nước nói nhiều, ông đã tìm được một tổ chức đáng tin cậy của Chính phủ Việt Nam để trao tài liệu với hy vọng thêm chứng cứ.

Câu chuyện tranh chấp chủ quyền quần đảo Hoàng Sa có lẽ không ai thấu hiểu hơn ngọn hải đăng Pattle (Hoàng Sa) 48 - 860 và những ngọn hải đăng khác giữa sóng biển dọc miền Trung và hải đảo. Tôi quen biết rất nhiều nhà văn, nhà báo, đạo diễn ra thăm đảo hay làm phim tài liệu về những ngọn hải đăng, còn bản thân thì số “đen đủi” chưa một lần đặt chân lên quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa, nói cho đúng là đi hụt mấy lần, viết về ngọn Hải đăng Pattle (Hoàng Sa) đỉnh biên giới phía Đông đất nước, lòng cứ xót quặn lại, nó như thiếu nợ gì đó. Nhà tiên tri Nguyễn Bỉnh Khiêm (1491 - 1585) đã tiên tri vận nước và hai quần đảo Hoàng Sa, Trường Sa năm Dậu khai lộ thái bình. Tôi đã đến đền thờ Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm ở nơi cắt rốn chôn rau làng Am thắp nhang, cầu nguyện những điều tiên tri của cụ thành sự thật.

3. Đảo Hòn Khoai được đánh giá là điểm du lịch hấp dẫn số 4 trong 6 điểm đáng đến trên mảnh đất Cà Mau địa đầu cực Nam của Tổ quốc. Từ cảng Rạch Gốc, cửa ngõ của huyện Ngọc Hiển tới đảo Hòn Khoai điểm gần nhất 14,6km. Con tàu 90CV như bò ra biển, vậy mà câu chuyện về người anh hùng Phan Ngọc Hiển khởi nghĩa chống thực dân Pháp năm 1940 trên đảo Hòn Khoai, do nhà báo Trần Nhân Hương kể chưa hết đã cập bến. Đích khám phá Hòn Khoai là đỉnh núi, nơi có ngọn hải đăng xây dựng từ năm 1920, được ghi nhận là đèn biển cao niên nhất Việt Nam vẫn còn nguyên vẹn, nằm trong hệ thống đèn biển Cần Giờ - Côn Đảo - Hòn Khoai - Phú Quốc. Sờ tay vào cột hải đăng xây dựng đầu thế kỷ XX, chúng tôi thấy người lâng lâng. Hải đăng đảo Hòn Khoai đang hoạt động, nghĩa là “vật cổ” đang sống cả thế kỷ qua, độc đáo nhất nước Việt, hỏi rằng đã mấy người có duyên đến tận nơi, cứ nghĩ thế những cảm xúc tràn trề sung sướng âm ỉ... Ngọn hải đăng nằm trên đỉnh núi cao 318m, được xây bằng đá hộc xi măng, thiết kế hình khối trụ vuông mỗi cạnh 4m, cao 13,5m, ánh sáng quét bán kính 35km2. Trên đỉnh núi một bảng ghi tóm tắt cuộc khởi nghĩa ngày 13/12/1940 của thầy giáo Phan Ngọc Hiển - người anh hùng của đất mũi Cà Mau và Nam bộ thời kỳ Pháp thuộc rất khiêm tốn.

Vị trí đảo Hòn Khoai ở điểm cực Nam Tổ quốc. Cụm đảo Hòn Khoai lại có 5 đảo kết nối thành một chuỗi hình ảnh thơ mộng, lãng mạn; hiện đang xếp hạng đứng 4/6 điểm du lịch hấp dẫn của Cà Mau, trong tương lai là số 1 hoặc 2, bởi các nhà đầu tư đã tới đảo, tỉnh đã có chủ trương giải pháp, hiện thực đang tới gần. Cột mốc GPS 0001 ở tọa độ 8037’30’’ vĩ độ Bắc, 104043’ kinh độ Đông và biểu tượng con thuyền vượt cạn ở Đất Mũi, đó là điểm đến thuộc về ý thức hệ của người Việt Nam và du khách nước ngoài có nhu cầu tìm hiểu về lịch sử, địa lý nước bản địa.

Điểm khác lạ độc nhất vô nhị ở Việt Nam là nhìn thấy mặt trời mọc và lặn ngay trên biển trong cùng một ngày. Bản đồ Việt Nam từ điểm mút đầu và điểm mút cuối hình chữ S, tôi may mắn đã đặt chân, các điểm mút khác biên giới Việt Nam và đặc biệt là những ngọn đèn biển dọc bờ biển và hải đảo đất nước vẫn như một điều trong mơ, có một phần nào là lời thách thức.

4. Những ngọn đèn hải đăng đứng sừng sững hiên ngang trước sóng biển gió trời, những con tàu mải miết ngược xuôi, như hai đường thẳng song song không bao giờ gặp nhau mà lại gắn bó như số phận không thể tách đôi. Cội nguồn nhờ nước mới sinh tàu thuyền, nhờ biển mới sinh ngọn hải đăng, đó là những đứa con ruột rà cùng huyết thống của biển cả. Những ngọn hải đăng hiện thân đang gánh vác thêm sứ mệnh của người nhạc trưởng, cùng những con sóng hát vang khắp hành tinh loài người đang sống bài ca hoà bình. Tôi nghĩ, không nơi nào rộng bằng biển và sâu bằng biển, bản thông điệp này mãi là chân lý khắc cốt muôn đời không thể khác!

Hà Nội, tháng 10/2017

Ký sự của Trần Phương

Các bài đã đăng: