19:51 | 09/04/2016

Từ địa văn hóa Vĩnh Phúc đến tầm nhìn chính khách

(Xây dựng) - Bạn tôi - năm 1979 từng là lính vệ binh trên đồi Ga - Vĩnh Yên. Sau chiến tranh, anh làm báo, viết văn, giờ là tiến sĩ xã hội học hưởng lương quốc tế. Anh đang thực hiện một dự án thú vị: Khảo sát mối tương quan giữa phát triển văn hóa và thăng trưởng kinh tế bền vững với quy hoạch đô thị trong tiến trình đô thị hóa ở Việt Nam.

Sau ba mươi năm, nhờ đề án anh đang theo đuổi mà đồng đội cũ có lý do gặp nhau ở Cafe xanh giữa Công viên quảng trường Vĩnh Phúc, vốn là thao trường trườn bò chiến thuật tấn công cứ điểm. Suốt nửa năm vào Nam ra Bắc, hễ rảnh là anh lại truồi lên Vĩnh Phúc. Sáng vắt vẻo trên Tam Đảo núi tiêu dao sương khói, tụng kinh đốt hương trầm chốn thiền viện Trúc lâm Tây Thiên, chiều xuống núi chơi golf, tối lại cùng đồng nghiệp đốt lửa trại nơi Flamingo Đại Lải, sáng sớm hôm sau đã ơi ới ở Sông Hồng Thủ Đô ăn sáng. Cuối tuần, anh chàng khềnh khàng matxa ở Resort Vĩnh Thịnh FLC trước khi bay đi Mỹ. Một tri thức tri túc, nhưng bỗng nhiên hưởng lạc trưởng giả hẳn phải có lý do.

Thấy tôi lặng im lâu lâu nhìn ly cafe chảy chậm, anh sốt ruột:

- Ông tưởng tôi lắm tiền để xài sang như hội đầu tư tài chính và bất động sản hay sao? Làm thuê cho tư bản bắn máu mắt ông ơi. Nằm ườn xông hơi đầu óc vẫn phải căng quan sát, lo nghĩ, đưa ra con số, nhận xét xác thực. Ăn chơi là làm việc đấy, ông hiểu không? Tôi chỉ được dẫn liệu nguồn trên phương tiện thông tin và các bản báo cáo công khai, những câu hỏi thăm dò đến từng đối tượng rồi đối chiếu, so sánh với thực tế.

Tôi biết các ông chủ của anh cần sự khách quan, khoa học trong việc xác định đường hướng chiến lược. Bởi họ cũng là người đi làm thuê cho các ông chủ lớn hơn...Trả lời câu hỏi của tôi, tại sao anh lại chọn Vĩnh Phúc làm điểm nhấn của dự án, anh cười bí hiểm:

- Đã là con người thì ai cũng có tình cảm tự nhiên. Bốn năm tuổi trẻ tôi với ông ở đây làm lính. Đã đành. Luận khoa học thì không trông cậy ở cảm tính. Tôi dựa trên những thông số và những điều xác thực để phân tích. Vĩnh Phúc vốn là tỉnh nghèo sát đất, căn cốt hoàn toàn con trâu đi trước cái cày, tương cà là gia bản, một tỉnh tiêu biểu của miền Bắc hội đủ những điều kiện tự nhiên và xã hội. Một vài nhà máy chỉ có thể sản xuất bàn, ghế, xe máy, cuốc xẻng, gạch nung. Năm 1997 cơ cấu kinh tế là nông nghiệp 52%, dịch vụ 36%, công nghiệp 12%, thu ngân sách đạt gần 100 tỷ VND. Vậy mà sau mươi lăm năm nó trở thành một trong những con rồng của đế chế. Theo số liệu từ 2014, tổng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn năm 2014 xấp xỉ 21.000 tỷ VND. Năm 2015 là 25.000 tỷ VND. Gần 40 cụm khu công nghiệp được qui hoạch đang hoạt động và triển khai. Xiêm xiêm chừng 12 sân golf nếu thực hiện đúng qui hoạch ở những khu vực địa mạo sình lầy ở đồng bằng và đồi đá sỏi cằn khô dọc chân núi Tam Đảo. Trai làng, gái bản giờ không dong trâu ra đồng mà trưng bộ veston viên chức hoặc quần áo bảo hộ lao động in logo của các khu công nghiệp sải bước trên mặt đường bê tông và nhựa. Vĩnh Phúc bỗng thành đầu tàu vừa kéo vừa huých, đẩy cho các tỉnh phụ cận giật mình thức giấc theo...

- Chẳng lẽ chỉ có thế...

- Về địa lý Vĩnh Phúc nằm trọn vùng đỉnh châu thổ sông Hồng, trung tâm miền Bắc nước Việt khu vực chuyển tiếp giữa miền núi và đồng bằng hiện diện ba vùng sinh thái: đồng bằng phía Nam, cận kề Hà Nội chung dòng với dòng sông Mẹ vĩ đại, trung du phía Bắc cứng vững móng nền, vùng núi Phật linh Tam Đảo dựng lũy thành ba đỉnh trực chiếu tầm nhìn núi thiêng Ba Vì hiển thánh. Ranh giới tự nhiên phía Tây là con sông Lô huyền thoại thi họa, giáp Phú Thọ. Mạn đông giáp Sóc Sơn và Đông Anh với Nội Bài chắp cánh bay. Chưa kể thủy lộ Cà Lồ, Phó Đáy và bộ lộ quốc gia số 2, thiết lộ và highway Hà Nội - Lao Cai xuyên qua...

Tôi thủng thẳng:

- Cả đất nước này phong thủy đều đặc sắc và đẹp cả.

Anh nổi cạu, dằn cốc, trách móc tôi phản biện phá ngang.

- Trong văn hóa và lịch sử thì di chỉ khảo cổ học Đồng Đậu nổi tiếng chứng minh đây là nôi của người Việt cổ. Tháp Bình Sơn, kiến trúc Phật giáo đời Lý đặc sắc còn nguyên vẹn đến ngày nay. Danh tướng Trần Nguyên Hãn đại diện cho lòng trung quân ái quốc. Thủ lĩnh nghĩa quân nông dân Nguyễn Danh Phương chứng minh một điều khi người nông dân bị đè nén thì quật khởi thế nào. Danh nhân văn hóa Triệu Thái cho thấy sở học và sự uyên thâm của vùng đất. Và các nhân vật lịch sử cận đại Nguyễn Thái Học, Đội Cấn như giọt nước tràn ly căm hận với ngoại bang, tạo móng nền thành công cho Việt Minh. Kháng chiến chống Pháp có Lê Xoay, chống Mỹ có Nguyễn Viết Xuân với câu nói: Nhằm thẳng quân thù mà bắn. Đấy là những nhân vật tiên phong ảnh hưởng lớn không những trong thời đại họ sống mà còn ảnh hưởng đến tinh thần thì hiện tại...

Gườm con mắt táu hạu sau cặp kính cận, anh hất hàm:

- Ông là người từng viết chân dung chính khách Kim Ngọc, Nguyễn Thái Học hẳn cũng phải chiêm ngẫm về tính cách Kim Ngọc và con người Vĩnh Phúc. Núi sông nào thì con người ấy, ruộng nương sao thì cỏ hoa vậy. Đó là quy định sinh học...

Ông hẳn không quên giai thoại khi giải phóng Sài Gòn, người ta gặp các công dân Thổ Tang - Vĩnh Phúc bám theo xe đoàn quân chiến thắng bán cờ Mặt trận xanh - đỏ. Nhạy bén với các cơ hội dám dấn thân. Cực kỳ cởi mở, hướng ngoại và đãi ngoại chu đáo, nhưng người dân cùng một làng bao giờ cũng đấu tranh gay gắt, thậm chí khốc liệt đến mất còn để khẳng định cái tôi mang dấu ấn chân lý.

Chính vì lẽ đó mà Vĩnh Phúc luôn xuất hiện những người tài. Hoàn cảnh càng cam go thì tính cách càng phát lộ và chói sáng. Thời kỳ xây dựng chủ nghĩa xã hội sơ khai và bảo vệ Tổ quốc, cả nước úp rá vào bụng chạy ăn quan năm thì miền đất Vĩnh Phúc đã xuất hiện Kim Ngọc - Cha đẻ Khoán 10 - người dám xác quyết mang sinh mạng chính trị đang thăng tiến của mình ra đánh cược vì sự đầy vơi từng bát cơm của người nông dân. Xuất thân từ tá điền làm thuê thành cha đẻ của đổi mới nông nghiệp Việt Nam, Kim Ngọc xứng đáng tầm cỡ lãnh tụ. Tất nhiên Kim Ngọc lớn lao. Nhưng ông không phải là chính khách phát minh, mà là người dám dấn thân. Thành quả của ông là hệ thống hóa kinh nghiệm và vận dụng của tiền nhân vào thực tiễn... Cho đến hôm nay, hệ thống của Kim Ngọc vẫn còn nguyên giá trị và được soi chiếu vào nhiều lĩnh vực đời sống phát triển kinh tế...

Tôi đưa đà:

- Sự thăng hoa của Vĩnh Phúc hôm nay không thể ngẫu nhiên... Vậy mảnh đất này thừa hưởng bao nhiêu phần trăm của tinh thần Kim Ngọc ấy không?

Anh mở xòa lòng tay.

- Câu chuyện ở đây không phải là bao nhiêu phần trăm tinh thần Kim Ngọc. Vĩnh Phúc hôm nay đã có một Kim Ngọc mới của thời mở cửa và hội nhập, hiện đại hóa và công nghiệp. Duyệt đội ngũ chính khách cùng thế hệ ông, thì ông là một trong những gương mặt sáng giá hiếm hoi hội đủ lý luận và cả kinh nghiệm thực chứng. Một chính khách xuất thân từ nông thôn, trưởng thành trong môi trường đô thị. Hiểu những vấn đề của nông dân, nông thôn và cũng thấu đáo vấn đề đô thị. Thực hiện câu hỏi trắc nghiệm nhiều thành phần công dân của Vĩnh Phúc: Ông bà, anh chị hay ấn tượng, tin tưởng người lãnh đạo nào nhất của tỉnh qua các thời kỳ? Chúng ta luôn nhận được câu trả lời sau Kim Ngọc thì chính là tên của ông được xướng lên trang trọng.

Người chính khách ấy, cũng một phong cách lãnh đạo giản dị, luôn tâm niệm mình là một công dân, một người hàng xóm, một đồng nghiệp, đồng niên, một người anh, một người bạn, một người chú, một người cha... trước khi là một chính khách. Là người đàn ông đẹp cả nghĩa đen và nghĩa bóng, có sức cuốn hút khó cưỡng với người đối thoại, ông có thể ngồi uống cafe, ăn phở vỉa hè, chiều cuối tuần cưỡi xe honda 67 đi đến sân tennit, hoặc cắm đầu vào bàn cờ tướng mà cũng có thể lang thang cuốc bộ ngắm phố. Một mình săm soi bản đồ trong phòng vắng. Một mình kiểm tra những dự án hạ tầng đồng thời nghiệm ra những giải pháp tối ưu cho tương lai. Tiệc liên hoan cơ quan, ông tự mình cầm đàn cất tiếng hát tài hoa như một singer chuyên nghiệp. Đấy là chưa kể đến nỗi buồn, niềm vui khi con người lâm sự thì với bất kỳ ai từng quen biết, hay tin nếu công việc cho phép ông vẫn kịp đến cầm lấy bàn tay chờ đón mình bằng tất cả sự ân cần, ấm áp.Trong công việc, ông có thể gay gắt, hoặc lạnh lùng yêu cầu cộng sự thực thi đúng nguyên tắc. Ham đổi mới, tự yêu cầu cao với bản thân. Nhưng đằng sau vẫn là sự nồng hậu, không nhớ lỗi của người khác. Ông là người biết buồn, biết lo âu ngay cả giữa niềm vui. Ông thường nhắc cộng sự: ông chỉ là người đại diện cho họ để hành động theo ý nguyện. Ông thuộc về những chính khách được nhân quần yêu mến và họ hay kể về ông với tất cả mến mộ huyền hoặc...

Mười ba năm giữ cương vị chủ chốt, ông và tập thể lãnh đạo đã tạo ra một hình mẫu Vĩnh Phúc hôm nay để cả nước có thể vận dụng kinh nghiệm. Vĩnh Phúc là tỉnh đầu tiên trong cả nước hoàn thành dự án quy hoạch được Thủ tướng phê chuẩn. Là người con của ruộng đồng, nhưng được đào tạo cơ bản lĩnh vực xây dựng, ông bắt đầu từ vị trí Tổ trưởng bộ môn tại Xí nghiệp Khảo sát Thiết kế xây dựng tỉnh Vĩnh Phú. Thấu hiểu nông dân, nông thôn, nhưng tường minh đời sống văn minh đô thị hiện đại... ông là người hóa giải sự mâu thuẫn của phát triển công nghiệp đã làm bần cùng hóa nông dân.

Vĩnh Phúc là tỉnh đầu tiên thực hiện chính sách cấp đất dịch vụ cho người nông dân khi thu hồi đất để thực hiện dự án. Năm 2005, khi khảo sát việc thực hiện chính sách pháp luật về đất đai ở Vĩnh Phúc, Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Mai Ái Trực đã khẳng định: "Áp dụng chính sách cấp đất cho dân làm dịch vụ khi thu hồi đất để phục vụ phát triển công nghiệp, tỉnh Vĩnh Phúc đã giúp cho Trung ương bài học giải phóng mặt bằng". Ông là chính khách đề ra các giải pháp giải quyết được các mối quan hệ giữa phát triển kinh tế thị trường và công bằng xã hội; giữa phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân và phát triển công nghiệp, đô thị với quan điểm lấy công nghiệp làm nền tảng để thúc đẩy phát triển nông nghiệp và dịch vụ; giải quyết nhiều lao động để giảm lao động nông nghiệp và giảm nông dân; tạo nguồn thu ngân sách lớn để đầu tư phát triển và hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn, nông dân; xây dựng một xã hội phát triển bền vững...


Tân Phó Thủ tướng Chính phủ Trịnh Đình Dũng.

Đảm trách cương vị Bộ trưởng Bộ Xây dựng, ông được giới khoa học và chuyên gia kinh tế đánh giá cao những tư tưởng mới trong quản lý, điều hành vĩ mô quốc gia. Và trong hành trang chính trị, ông là một chính khách tiên phong đầy đủ bản lĩnh để lãnh đạo những nhiệm vụ khó khăn của đất nước. Dấu ấn của ông và đồng nhiệm là một tỉnh giàu đẹp Vĩnh Phúc được quy hoạch khoa học, tạo nền móng phát triển bền vững, hài hòa giữa đô thị và nông thôn...

Những gì của thiên nhiên ban tặng cho Vĩnh Phúc đều được tôn trọng, giữ gìn, chuyển tạo sức sống mới. Các hồ nước không bị san lấp, các dòng chảy khơi nạo. Cây rừng giữ nguyên thường xanh. Chùa chiền, di tích lịch sử,danh thắng được bảo vệ tôn tạo, gia tăng hàm lượng văn hóa truyền thống và hiện đại. Những ưu thế ấy chính là nguồn sữa cung ứng sự phát triển xanh nay mai của Vĩnh Phúc. Khi hiệp ước TPP được thực thi thì các ngành du lịch dịch vụ, nghỉ dưỡng cao cấp sẽ lại giúp Vĩnh Phúc thăng hoa. Du khách đến với Vĩnh Phúc có thể lựa chọn Flamingo, Resort FLC Vĩnh Thịnh, Sông Hồng Thủ Đô hoặc trải lòng với Trúc Lâm Thiền viện Tây Thiên....

Qúy giá hơn cả, ông và Đảng bộ tỉnh Vĩnh Phúc đã quy hoạch, đào tạo được đội ngũ cán bộ kế cận của toàn bộ hệ thống là những người kế tục vững vàng, phát huy trọn vẹn giá trị Vĩnh Phúc là năng động với cái mới, chấp nhận thách thức, luôn song hành với thời đại và vẫn bước vượt tầm lên phía trước. Đồng thời cũng chuyển đổi lối sống của cả triệu nông dân và tiểu thương, tạo điều kiện cho họ phát huy mọi khả năng ứng biến với phương thức sống không nhất thiết phụ thuộc vào đồng ruộng và buôn bán nhỏ.

Với tư duy sắc sảo và nhân văn, ông là người xây dựng Chiến lược phát triển nhà quốc gia. Đây là dự án về nhà ở đầu tiên cho người dân kể từ khi đất nước giành được độc lập, là một bước hiện thực hóa đường lối của Đảng về phát triển một nền kinh tế thị trường có định hướng, trong đó dùng phương tiện thị trường để thực hiện các mục tiêu xã hội - đó là mục tiêu vì nhân dân, mục tiêu tiến bộ và công bằng xã hội. Ngoài Chiến lược phát triển nhà ở, ông còn chỉ đạo nhiều phương thức mới góp phần thúc đẩy thị trường bất động sản phát triển đúng quy luật cung - cầu, có sự kiểm soát của Nhà nước; ngăn chặn tình trạng phát triển đô thị thiếu quy hoạch, kế hoạch, tự phát, không đồng bộ, thiếu kết nối hạ tầng, lãng phí tài nguyên đất đai và vốn đầu tư của xã hội.

Điều hành sửa Luật Xây dựng để kiểm soát, để giữ tiền cho Nhà nước, cho nhân dân. Ông quán triệt: Luật Xây dựng không phải chỉ làm cho ngành xây dựng mà làm cho đất nước. Luật xây dựng mới đưa ra các quy định để đổi mới mô hình tổ chức quản lý dự án đầu tư xây dựng sử dụng vốn nhà nước, theo đó thay vì tổ chức các ban quản lý theo từng dự án đơn lẻ như hiện nay, thì sẽ thành lập những ban quản lý chuyên nghiệp theo khu vực hoặc theo chuyên ngành, thực hiện quản lý nhiều dự án. Đây là một giải pháp nhằm nâng cao năng lực và tính chuyên nghiệp của ban quản lý, qua đó góp phần bảo đảm chất lượng, tiến độ và hiệu quả của dự án đầu tư.

Nuốt chậm ngụm cafe, bạn tiến sĩ hỏi xoáy.

- Ông có biết vì sao ngay từ đầu Vĩnh Phúc đã mời gọi đầu tư thành công dồn dập không?

Không chờ tôi, anh nói thủng thẳng:

- Tính cách đãi ngoại của Vĩnh Phúc trở thành lợi thế cạnh tranh khi giao tiếp với các nhà đầu tư. Nhà đầu tư được đón tiếp như thượng khách rồi dần dần nhà đầu tư thành người nhà Vĩnh Phúc. Bởi lẽ thường của người Việt, một khi đã là người nhà thì chẳng còn rào cản hành chính nữa...

Người bạn cao hứng gọi ly cocktail. Tư lự anh hướng cái nhìn về đồi Ga, nơi tôi và anh từng bồng súng canh gác bên hàng rào nương sắn, từng cắt vội bó hoa cúc tháng 5 tháp tùng thủ trưởng đi viếng Kim Ngọc, giờ là khối kiến trúc phong cách tân cổ điển, tòa nhà làm việc của UBND tỉnh Vĩnh Phúc.

- Người Việt từ xưa có thói quen là luôn dè dặt khi phán xét một cá nhân. Dè dặt, nhũn nhặn đến ù lì. Không mấy khi tổng kết những đúng sai trong các mối quan hệ xã hội. Người trong nhà đóng cửa bảo nhau, đèn nhà nhà nấy rạng. Phán xét công tội của ai đó chỉ mạnh miệng nói theo khi tấm ván thiên khi đã khép dưới cỏ xanh che khuất thân phận con người. Chính vì điều đó đã cản trở sự phát triển của người Việt và xã hội Việt. Ngay như ở Vĩnh Phúc, khi Kim Ngọc cho thực hiện khoán hộ. Đồng chí của ông ai cũng biết là Kim Ngọc hành động nghĩa hiệp. Nhưng cả hệ thống không một ai công khai bảo vệ, gánh nặng khoán hộ trút lên một vai ông âm thầm gánh chịu.

Ngay cả khi khoán hộ đã thực hiện rộng khắp cả nước, mang lại no ấm cho người nông dân và sự ổn định đất nước, thì người ta vẫn không chịu thừa nhận một cách công khai, rằng một thời nhiều người Việt đã sai, Kim Ngọc đúng... Việc chỉ tường minh sau sau nhiều năm ông mất. Tôi nghĩ ở khu vực địa văn hóa Vĩnh Phúc thời đại chúng ta, tạm gọi là thời kỳ chấn hưng thứ nhất, là xây dựng chủ nghĩa xã hội chủ nghĩa theo chu kỳ kế hoạch năm năm nơi này đã đóng góp cho đất nước Kim Ngọc thứ nhất, đến thời kỳ mở cửa, miền đất này lại cống hiến thêm Kim Ngọc thứ hai. Không ai khác, chính là ông là con người chúng ta đang nói đến. Cũng như Kim Ngọc, ông có một tình yêu lớn với giang sơn đất nước con người Việt mà Vĩnh Phúc quê hương cho ông cơ hội thể hiện tình yêu ấy thành hoa thơm trái ngọt. Trong tâm thức người dân Vĩnh Phúc, và các học giả nổi tiếng, các văn nghệ sĩ, nhà báo tên tuổi chỉ một lần biết ông hầu như ai cũng coi ông là chính khách sau Kim Ngọc đã viết được hai chữ Vĩnh Phúc bằng vàng trên tấm bản đồ nước Việt.

Bạn tiến sĩ đâu biết từ năm 2007, chính Kim Ngọc thứ hai - ông đã gợi ý cho tôi nhiều điều khi tôi viết về Kim Ngọc. Và những trang bản thảo đó ông là người đọc đầu tiên. Sau đó báo Tiền phong đăng liền bốn kỳ: Cha đẻ Khoán 10.

Tôi thắc mắc, địa văn hóa Vĩnh Phúc và dự án anh đang thực thi kia có liên quan gì đến nhau thì ông bạn tiến sĩ sành sỏi nhún vai:

- Thú thật, tôi yêu Vĩnh Phúc vì mảnh đất này đã cống hiến những chính khách tầm cỡ quốc gia mà tôi nể phục. Đất nước và nhân dân trong bổn phận và nỗ lực của mình, đã và đang kỳ vọng mỗi ngày gia tăng thêm các chính khách có tâm - tài, soi bước và cùng họ đồng hành... chẳng thể ngẫu nhiên, nếu những con người ấy không thực tài năng, không thực thiết tha với non nước này...

Tôi hỏi anh tên người chính khách đó. Tất nhiên hỏi chỉ để mà hỏi. Trong tôi đã sáng một cái tên... TRỊNH ĐÌNH DŨNG.

Mùa Xuân 2016

Nguyễn Tham Thiện Kế

Các bài đã đăng: