22:06 | 16/03/2019

Xử lý tro xỉ doanh nghiệp hãy chủ động, không chờ đợi

(Xây dựng) – Đó là chia sẻ của TS. Lê Trung Thành - Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng (VLXD) đối với báo chí liên quan đến tình trạng phát thải tro xỉ hiện nay, các vấn đề về cơ chế chính sách, kinh nghiệm quốc tế…


TS. Lê Trung Thành - Viện trưởng Viện Vật liệu xây dựng.

PV: Xin ông cho biết về tình trạng tro, xỉ, thạch cao của các nhà máy nhiệt điện than, các nhà máy sản xuất phân bón và hóa chất trong nước tác thế nào đến nền kinh tế và môi trường Việt Nam?

TS. Lê Trung Thành: Theo số liệu tổng hợp của Viện VLXD dựng Bộ Xây dựng, trong những năm gần đây, chúng ta đang tồn trữ lượng lớn tro xỉ khoảng 30 triệu tấn ở hơn 20 nhà máy nhiệt điện trong toàn quốc. Hàng năm, theo tính toán của Viện VLXD thì cũng phải cỡ khoảng 16 triệu tấn tro xỉ được thải ra từ các nhà máy nhiệt điện này.

Theo số liệu về quy hoạch ngành điện, đến sau năm 2020 chúng ta có hơn 40 nhà máy nhiệt điện và lượng tro xỉ phát thải từ các nhà máy nhiệt điện này cũng rơi vào khoảng hơn 200 triệu tấn. Đến năm 2030, nếu chúng ta không có giải pháp xử lý thì lượng tro xỉ tồn trữ có thể lên đến 422 triệu tấn. Đây quả thực là một áp lực rất lớn đối với kinh tế và môi trường.

Cụ thể, về mặt kinh tế: Nếu tro xỉ không được xử lý kịp thời thì nguy cơ một số nhà máy điện sẽ phải tạm dừng hoạt động, gây ảnh hưởng đến an ninh năng lượng (điện) phục vụ sản xuất, tiêu dùng, nảy sinh các vấn đề xã hội vì theo Quyết định 1696/TTg/2014 và Quyết định 452/TTg/2017 đều yêu cầu đến năm 2020, Nhà nước chỉ cấp diện tích bãi thải cho các nhà máy nhiệt điện, sản xuất phân bón, hóa chất với dung lượng chứa tối đa cho 2 năm sản xuất phù hợp với quy mô, công suất của dự án.

Bên cạnh đó, tro, xỉ, thạch cao phát thải thực tế có thể sử dụng hiệu quả làm nguyên liệu sản xuất các loại VLXD, thay thế cát san lấp, làm móng đường giao thông và tham gia các kết cấu khác trong công trình xây dựng, trong khi tài nguyên thiên nhiên nước ta để dùng làm nguyên liệu sản xuất VLXD và dùng trong công trình xây dựng ngày càng khan hiếm, khai thác phải chặt chẽ để bảo vệ môi trường. Lượng tro xỉ phát thải ra nếu được chúng ta sử dụng nhanh, hiệu quả cho sản xuất VLXD và công trình xây dựng sẽ hết sức có ý nghĩa về mặt kinh tế.

Về mặt môi trường: Nếu như chúng ta để lưu cữu lâu ngày, có thể các kim loại nặng tích tụ, gây ô nhiễm nguồn nước. Hơn nữa, các hạt tro bay rất mịn có kích thước khoảng 1 đến 100 micromet, khi che phủ không kỹ càng, gió sẽ phát tán trong không khí, ảnh hưởng đến sức khỏe người dân. Vấn đề này những năm trước chúng ta đã gặp ở nhiệt điện Vĩnh Tân và đấy là bài học kinh nghiệm.

PV: Từ năm 2010 đến nay, Thủ tướng đã ban hành một loạt quyết định quan trọng nhằm xử lý tình trạng tồn đọng tro xỉ. Vậy trên thực tế việc triển khai này đã có những kết quả cụ thể nào ?

TS. Lê Trung Thành: Từ khi quyết định của Thủ tướng có hiệu lực (Quyết định 1696 năm 2014 và Quyết định 452 năm 2017), các Bộ, ngành đã tập trung hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật, hoàn thiện rất nhanh hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn để có thể kiểm tra và sử dụng tro xỉ, thạch cao đưa vào làm VLXD, vào công trình xây dựng.

Trong năm 2018, Bộ Xây dựng đã ban hành công văn hướng dẫn các địa phương, các tổ chức cá nhân trên toàn quốc, trong đó việc sử dụng tro, xỉ, thạch cao để sản xuất VLXD và đưa vào công trình xây dựng có các tiêu chuẩn hướng dẫn rất đầy đủ. Chúng ta có thể sử dụng tro xỉ cho xi măng, cho bê tông và vữa, có thể dùng tro xỉ làm vật liệu san lấp công trình hạ tầng kỹ thuật. Chúng ta có tiêu chuẩn đầy đủ để sử dụng thạch cao, thạch cao phốt pho gypsum của nhà máy phân bón hóa chất để có thể làm phụ gia điều chỉnh độ rắn chắc của xi măng cũng như để làm các sản phẩm tấm thạch cao.

PV: Việc sử dụng tro xỉ của các nhà máy nhiệt điện than đã nhận được sự chỉ đạo quyết liệt từ phía Chính phủ và sự vào cuộc của các bộ, ngành cũng như sự nỗ lực của các doanh nghiệp liên quan. Nhưng chắc chắn vẫn còn gặp nhiều vướng mắc. Vậy theo ông những vướng mắc này là những vướng mắc nào?

TS. Lê Trung Thành: Chúng ta có hai vướng mắc chính hiện nay và có những cái đã xử lý tốt rồi. Thứ nhất là xét về vấn đề kỹ thuật, hiện nay hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn là đầy đủ, về cơ bản là hoàn thiện. Thứ hai là áp dụng công nghệ xử lý tro xỉ thạch cao, để có thể đảm bảo tiêu chuẩn và làm nguyên liệu cho sản xuất VLXD và dùng cho công trình xây dựng là không khó… Có thể nói về mặt kỹ thuật, chúng ta khẳng định là giải quyết được bài toán tro xỉ và bã thải thạch cao.

Vướng mắc chính có lẽ là vấn đề hiệu quả kinh tế đối với doanh nghiệp xử lý và sử dụng tro, xỉ, thạch cao. Ví dụ, để vận chuyển tro, xỉ bằng đường bộ 100km từ nguồn phát thải cho đến cơ sở sản xuất thì tính sơ bộ chi phí là khoảng 200.000 đồng/tấn. Qua tiếp xúc với các doanh nghiệp, tôi nhận thấy họ còn phân vân là việc xử lý và sử dụng chất thải tro, xỉ, thạch cao thì doanh nghiệp được lợi gì hơn về kinh tế so với dùng các nguyên liệu thông thường hiện nay để sản xuất VXLD.

PV: Thưa ông, nhiều nước trên thế giới như: Nhật Bản, Hàn Quốc, Anh, Pháp và Trung Quốc đã tái sử dụng tro xỉ từ các nhà máy nhiệt điện than, nhà máy sản xuất phân bón hóa chất và mang lại lợi ích kinh tế, góp phần bảo vệ môi trường. Vậy chúng ta nên học hỏi gì từ kinh nghiệm của các nước bạn ?

TS. Lê Trung Thành: Thứ nhất, chúng ta có thể học hỏi các nước phát triển là khi họ phát triển nhiệt điện, quy hoạch khu công nghiệp, cụm công nghiệp thì thường có quy hoạch tổng thể. Trong các cụm nhà máy nhiệt điện sẽ bố trí các nhà máy VLXD, các cụm công trình xây dựng ở gần để có thể sử dụng tro xỉ phát thải ra từ nhà máy nhiệt điện và thạch cao phát thải ra từ các nhà máy sản xuất phân bón hóa chất.

Kinh nghiệm thứ hai là về giải pháp kỹ thuật. Trước đây, chúng ta không tập trung kiểm soát chặt chẽ công nghệ đốt than hay nguồn than nên đã gặp vấn đề chất lượng tro xỉ khi đưa vào sử dụng.

Tôi lấy ví dụ có những loại tro xỉ khi thí nghiệm thành phần hóa tại Viện VLXD thì thấy rằng hàm lượng vôi tự do hay SO3 quá lớn. Khi tro xỉ có hàm lượng vôi tự do hay hàm lượng SO3 lớn thì đưa vào xi măng, bê tông không được, bởi vì sau này khi sử dụng chúng sẽ có tương tác với các hợp chất khác có trong xi măng, bê tông và làm thay đổi thể tích của khối bê tông, có thể dẫn đến nứt vỡ.

Như vậy, chúng ta phải rất chú trọng, kiểm soát chặt chẽ công nghệ đốt và chất lượng than đốt tại các nhà máy nhiệt điện để tro bay phát thải ra có thành phần hóa học phù hợp, có thể sử dụng ngay để sản xuất VLXD, chứ không phải mất thời gian, công sức để xử lý xong mới đưa vào sản xuất.

Một kinh nghiệm nữa chúng ta có thể học đó là về chính sách thuế. Có thể hoàn thuế giá trị gia tăng cho các doanh nghiệp, các đơn vị tham gia vào chương trình xử lý tro xỉ, thạch cao. Điều này, nhằm thúc đẩy cho các doanh nghiệp mặn mà hơn, tham gia sâu hơn vào quá trình xử lý tro xỉ và thạch cao.


Lượng tro, xỉ phát thải ra nếu được sử dụng hiệu quả sẽ hết sức có ý nghĩa về mặt kinh tế, cũng như môi trường.

PV: Là một cơ quan nghiên cứu về VLXD, trong đó có xi măng và các loại VLXD khác, vậy Viện đã có những hoạt động gì để thúc đẩy việc sử dụng tro xỉ?

TS. Lê Trung Thành: Trong thời gian qua, Viện VLXD là đơn vị đã có số lượng nghiên cứu về tro xỉ có thể nói là nhiều nhất trong các tổ chức nghiên cứu khoa học trong toàn quốc.

Chúng tôi đã làm ở diện rộng, từ nghiên cứu chính sách cùng với Vụ Vật liệu xây dựng tham mưu cho Bộ Xây dựng và Chính phủ để đưa ra những chỉ đạo, chính sách hữu hiệu như Quyết định 1696 hay Quyết định 452. Nghiên cứu xây dựng hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn ngày càng hoàn thiện để có thể sử dụng tro xỉ, thạch cao trong sản xuất VLXD từ xi măng, bê tông, vữa, vật liệu san lấp công trình, đưa vào công trình, các tấm sử dụng thạch cao hay dùng thạch cao trong xi măng… rất đồng bộ.

Hơn nữa là nghiên cứu sâu hơn về các công nghệ. Gần đây, Viện VLXD đang chủ trì thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước để sử dụng tro xỉ chất lượng thấp thay thế phần nguyên liệu đất sét khi sản xuất xi măng. Nếu như chúng ta thay được nguyên liệu đất sét trong sản xuất xi măng thì lượng tro xỉ có thể giải phóng đi cũng rất lớn.

Đối với DAP Đình Vũ thì Viện VLXD có các hợp đồng nghiên cứu để có thể sử dụng bã thải thạch cao, tinh chế đưa vào xi măng, rồi làm nguyên liệu sản xuất tấm trần, tấm tường thạch cao. Viện đang rất thành công trong các hoạt động nghiên cứu khoa học ứng dụng này.

PV: Vậy theo ông, Chính phủ và các doanh nghiệp liên quan cần triển khai các giải pháp cấp bách nào để có thể thúc đẩy tiến độ xử lý tro thải còn tồn đọng hiện nay?

TS. Lê Trung Thành: Theo tôi, Chính phủ cần đôn đốc, kiểm tra chặt chẽ hơn các nhiệm vụ đã giao thực hiện trong các Quyết định của Thủ tướng Chính phủ. Bộ Tài Chính cần nghiên cứu ban hành hoặc trình Chính phủ ban hành các chính sách về thuế, tài chính để thúc đẩy chương trình xử lý tro xỉ, thạch cao. Nhiệm vụ thì đã được giao nhưng mấu chốt là các doanh nghiệp có sử dụng và xử lý hay không. Chủ phát thải là các nhà máy nhiệt điện, các nhà máy sản xuất phân bón hóa chất, đã đầu tư dây chuyền xử lý chưa. Bởi theo quyết định của Thủ tướng, các chủ phát thải phải chịu trách nhiệm chính trong việc xử lý này và phải có lộ trình đầu tư các dây chuyền công nghệ xử lý tro xỉ, thạch cao. Các doanh nghiệp sử dụng tro xỉ, thạch cao làm nguyên liệu để sản xuất VLXD đưa vào công trình xây dựng đã triển khai mạnh mẽ chưa và nếu như có vướng mắc thì có đề xuất kịp thời để các cơ quan tham mưu quản lý Nhà nước nghiên cứu các giải pháp khả thi, hiệu quả trình Chính phủ, các Bộ, ngành nhanh chóng đưa ra những chính sách phù hợp.

Vấn đề kỹ thuật đã cơ bản giải quyết ổn thỏa, còn vấn đề kinh tế, các chương trình khuyến khích sử dụng tro xỉ thạch cao bằng công cụ thuế; các cơ chế phối hợp giữa Trung ương và địa phương; các cơ chế về vấn đề bảo vệ môi trường cho phù hợp với loại chất thải này.

Nếu không cẩn thận chúng ta lại đánh đồng các loại tro xỉ - nguyên liệu rất tốt của ngành VLXD với các loại phế thải khác thì không phù hợp.

Đối với doanh nghiệp, mấu chốt phải nhìn nhận vấn đề là không chờ đợi. Trong nền kinh tế thị trường, kinh doanh sản xuất, sử dụng vật liệu có chất thải tro, xỉ, thạch cao mà đem lại hiệu quả kinh tế lớn như là các doanh nghiệp của các nước đi trước đã làm thì chúng ta hoàn toàn phải chủ động.

Thậm chí, có các vấn đề mà các doanh nghiệp trong thực tiễn thấy rằng có thể sử dụng tro xỉ, thạch cao vào các loại hình VLXD hay loại hình công trình khác thì nên tiến hành luôn, có thể phối hợp với các tổ chức tư vấn kỹ thuật, ứng dụng khoa học công nghệ trong đó có Viện VLXD để biên soạn những tiêu chuẩn cơ sở, hướng dẫn kỹ thuật nhanh chóng làm công cụ xử lý, sử dụng tro, xỉ, thạch cao chứ cũng không cần chờ đợi đến tiêu chuẩn quốc gia TCVN.

P.V

Các bài đã đăng: